Mở rộng kênh vốn quốc tế

Theo EVNNPT, con số khoảng 220 dự án với tổng nguồn vốn dự kiến vay 204.000 tỷ đồng chưa bao gồm các dự án truyền tải điện một chiều cao áp (HVDC) và những công trình phục vụ giải tỏa công suất điện hạt nhân. Để đáp ứng nhu cầu này, EVNNPT đang mở rộng các kênh huy động, gồm vốn vay ODA, vay thương mại quốc tế, vay ưu đãi từ Ngân hàng Phát triển Việt Nam và vay thương mại trong nước. Việc kết hợp nhiều nguồn vốn giúp Tổng công ty chủ động hơn trong lựa chọn phương án tài chính phù hợp với tính chất, quy mô và tiến độ của từng dự án.

Vốn vay trong nước có lợi thế về khả năng tiếp cận, thời gian thẩm định và ký kết hợp đồng tín dụng tương đối nhanh. Các tổ chức tín dụng trong nước cũng hiểu rõ hoạt động, tình hình tài chính và nhu cầu đầu tư của EVNNPT. Đây là nguồn vốn phù hợp với những dự án cần triển khai gấp hoặc có yêu cầu giải ngân trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận tín dụng trong nước đang chịu tác động của giới hạn cấp tín dụng theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng. Theo lộ trình áp dụng từ ngày 1/7/2024, giới hạn cấp tín dụng đối với một khách hàng và một nhóm khách hàng được điều chỉnh giảm dần. Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư tăng nhanh, dư địa vay vốn của EVNNPT tại một số ngân hàng trong nước vì thế cũng bị thu hẹp.

Trước thực tế này, nguồn vốn quốc tế ngày càng giữ vai trò quan trọng trong chiến lược tài chính của EVNNPT. Các khoản vay nước ngoài thường có quy mô lớn, kỳ hạn dài và thời gian ân hạn phù hợp với đặc thù của các dự án truyền tải điện. Đến nay, EVNNPT đã ký kết với Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) các khoản vay trực tiếp cho 3 dự án lưới điện, với tổng giá trị 67 triệu EUR. Tổng công ty cũng được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề xuất khoản vay REACH 1 cho Dự án đường dây 500kV Krông Búk – Tây Ninh 1, có giá trị khoảng 270,3 triệu EUR và 48,7 triệu USD.

Vừa qua, EVNNPT làm việc với JICA (Nhật Bản) trao đổi về khả năng thu xếp vốn cho các dự án truyền tải điện

EVNNPT đang trình đề xuất vay 461 triệu EUR từ Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) và 390 triệu USD từ Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB). Cùng với đó, Tổng công ty tiếp tục trao đổi, tìm kiếm cơ hội hợp tác với nhiều tổ chức tài chính như KfW, EIB, JICA, JBIC, AFD, BNP Paribas, Standard Chartered, HSBC, Taipei Fubon và Citibank.

So với nhiều khoản vay thương mại trong nước, vốn quốc tế có lợi thế về quy mô, thời hạn và điều kiện tài chính. Tuy nhiên, quá trình tiếp cận thường kéo dài hơn do phải trải qua nhiều bước thẩm định, phê duyệt, đàm phán và hoàn thiện hồ sơ. Các nhà tài trợ cũng đặt ra yêu cầu cao về môi trường, xã hội, quản trị và tính minh bạch của dự án.

Đối với nguồn vốn ODA, điều kiện cho vay lại trong nước có thể cao hơn điều kiện gốc mà nhà tài trợ dành cho Việt Nam. Trong khi đó, những khoản vay trực tiếp không có bảo lãnh Chính phủ thường đi kèm yêu cầu về bảo đảm tín dụng và năng lực tài chính của bên vay. Điều này đòi hỏi EVNNPT phải cân nhắc tổng thể giữa chi phí, thời hạn vay, tiến độ dự án và khả năng đáp ứng các điều kiện của từng nhà tài trợ.

Chuẩn bị dự án để đón dòng vốn

Kinh nghiệm triển khai các khoản vay ODA và vay thương mại quốc tế cho thấy, một dự án có nhu cầu vốn chưa đủ để thuyết phục nhà tài trợ. Khả năng huy động vốn phụ thuộc đáng kể vào mức độ hoàn thiện thủ tục, chất lượng hồ sơ và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Vì vậy, EVNNPT xác định việc lựa chọn phương thức vay và đối tác tài chính phải được xem xét trên nhiều yếu tố, thay vì chỉ so sánh lãi suất. Mức độ cấp bách của dự án, thời gian thẩm định của nhà tài trợ, tiến trình phê duyệt trong nước, yêu cầu về môi trường – xã hội, thời hạn vay và phương thức bảo đảm tín dụng đều cần được tính toán ngay từ đầu.

EVNNPT và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) làm việc với UBND tỉnh Sơn La thúc đẩy triển khai 2 dự án truyền tải điện 500kV trọng điểm

Danh mục đề xuất vay vốn phải gồm những dự án có mức độ sẵn sàng cao. Dự án cần có trong quy hoạch, được chấp thuận chủ trương đầu tư đối với trường hợp vay trực tiếp, đồng thời chủ động chuẩn bị hồ sơ về môi trường, xã hội, đất đai và giải phóng mặt bằng.

Việc hoàn thiện sớm thủ tục pháp lý giúp rút ngắn quá trình thẩm định, hạn chế tình trạng đã xác định được nguồn vốn nhưng dự án chưa đủ điều kiện triển khai. Đối với khoản vay nước ngoài không được Chính phủ bảo lãnh, EVNNPT cũng phải thực hiện thủ tục đăng ký với Ngân hàng Nhà nước theo đúng quy định.

Với nguồn vốn ODA, EVNNPT cho rằng cần sớm trình cấp có thẩm quyền xem xét, xác định các dự án ưu tiên đầu tư của Nhà nước. Đây là cơ sở để dự án có thể được áp dụng cơ chế tài chính cho vay lại chịu một phần rủi ro tín dụng và hưởng mức chi phí dự phòng rủi ro cho vay lại thấp hơn. Qua đó, chi phí vốn của dự án được giảm bớt, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư và hỗ trợ giảm áp lực đối với giá điện.

Quy định về mua sắm của từng nhà tài trợ cũng cần được nghiên cứu từ giai đoạn chuẩn bị. Sự khác nhau giữa quy trình của bên cho vay và pháp luật đấu thầu trong nước có thể ảnh hưởng đến tiến độ nếu không được nhận diện, xử lý sớm. Việc xây dựng hồ sơ phù hợp ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế phải điều chỉnh nhiều lần trong quá trình thẩm định và lựa chọn nhà thầu.

Một nội dung khác được EVNNPT lưu ý là lựa chọn đồng tiền vay. Theo số liệu được Tổng công ty phân tích, lãi suất Euribor kỳ hạn 6 tháng hiện khoảng 3%/năm, thấp hơn mức khoảng 4,2%/năm của Term SOFR cùng kỳ hạn. Lãi biên đối với khoản vay bằng EUR cũng thấp hơn so với USD.

Xét trong khoảng 15 năm qua, mức trượt giá trung bình của tỷ giá EUR/VND khoảng 1,1%/năm, trong khi USD/VND khoảng 2,1%/năm. Đây là những thông tin tham khảo quan trọng khi EVNNPT lựa chọn đồng tiền vay, tính toán chi phí vốn và kiểm soát rủi ro tỷ giá trong suốt thời gian thực hiện khoản vay.

Tuy nhiên, quyết định lựa chọn đồng tiền vay còn phải đặt trong tổng thể điều kiện của từng khoản tín dụng, tiến độ giải ngân, cơ cấu chi phí của dự án và khả năng phòng ngừa rủi ro. Việc cân nhắc ngay từ khâu chuẩn bị giúp EVNNPT chủ động hơn trước những biến động có thể phát sinh trong thời hạn vay.

Nhu cầu vốn khoảng 204 nghìn tỷ đồng đến năm 2030 cho thấy huy động tài chính đã trở thành một trong những nhiệm vụ quan trọng, gắn trực tiếp với khả năng triển khai các dự án truyền tải điện. Bên cạnh mở rộng quan hệ với ngân hàng và tổ chức tài chính, EVNNPT phải đồng thời nâng cao chất lượng chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện hồ sơ và tăng cường phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước.

Thực tiễn từ những khoản vay đã ký kết cho thấy, dòng vốn quốc tế sẽ thuận lợi hơn khi dự án có đầy đủ cơ sở pháp lý, tiến độ rõ ràng, đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội và có phương án tài chính khả thi. Đây cũng là nền tảng để EVNNPT tiếp tục làm việc với các đối tác phát triển, ngân hàng và định chế tài chính trong và ngoài nước.

Việc huy động hiệu quả nhiều nguồn vốn sẽ tạo thêm dư địa để EVNNPT triển khai các công trình theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, tăng cường năng lực truyền tải và đáp ứng yêu cầu phát triển của hệ thống điện. Đồng thời, đây là cơ sở để Tổng công ty từng bước xây dựng nền tảng tài chính phù hợp với quy mô đầu tư ngày càng lớn của lưới truyền tải điện quốc gia.