Sự gia tăng mạnh mẽ nhu cầu về trí tuệ nhân tạo (AI) đang thúc đẩy làn sóng bùng nổ các trung tâm dữ liệu trên khắp nước Mỹ và toàn cầu. Trong ảnh: Một trung tâm dữ liệu công suất 33 MW, sử dụng hệ thống làm mát vòng kín, tại Vernon, California, ngày 20/10/2025.  Nguồn ảnh: Getty Images

Thừa dầu: Giá thấp, lợi nhuận thu hẹp

Nếu năm 2025 mang đến những tín hiệu đan xen, thì bước sang năm 2026, bức tranh năng lượng thế giới ngày càng phân hóa rõ rệt. Trong suốt nửa thế kỷ qua, “an ninh năng lượng” gần như đồng nghĩa với việc bảo đảm nguồn cung dầu mỏ. Tuy nhiên, quan điểm này đang thay đổi nhanh chóng. Giới chuyên gia nói vui rằng, trong trật tự mới này, giới hạn không còn là những thùng dầu mà là các electron. Hay nói cách khác, năm 2026 sẽ được định hình bởi hai xu hướng đối lập: tình trạng dư cung nhiên liệu lỏng và sự thiếu hụt ngày càng rõ rệt của nguồn điện ổn định. Điện năng đảm bảo tin cậy, có khả năng huy động theo nhu cầu đang trở thành ‘món hàng’ khan hiếm nhất trong nền kinh tế thế giới đang có nhiều bước phát triển.

Dầu mỏ vẫn chiếm phần lớn các câu chuyện về năng lượng, song các yếu tố nền tảng bước vào năm 2026 cho thấy triển vọng giá không mấy tích cực. Những rủi ro địa chính trị từng là nhân tố ‘giúp’ giá dầu leo thang trong năm 2024 và đầu năm 2025 hiện đã không còn đóng vai trò quyết định, trong khi tăng trưởng nguồn cung không chỉ tiếp diễn mà còn trở nên đa dạng hơn.

Bản đồ dầu mỏ toàn cầu không còn xoay quanh OPEC và dầu đá phiến Mỹ. Thay vào đó, “tam giác Đại Tây Dương” gồm Hoa Kỳ, Brazil và Guyana đang nổi lên như khu vực dẫn dắt tăng trưởng sản lượng. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng (EIA), riêng Brazil và Guyana chiếm gần một nửa mức tăng sản lượng dầu toàn cầu dự kiến trong năm 2026. Các dự án ngoài khơi của Guyana ghi nhận tốc độ phát triển rất nhanh, trong khi các mỏ tiền muối của Brazil tiếp tục vượt kỳ vọng.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu tiêu thụ dầu đang có dấu hiệu chững lại. Trung Quốc - động lực tăng trưởng quan trọng nhất của thị trường dầu mỏ trong nhiều năm - đang trải qua quá trình tái cấu trúc nhu cầu năng lượng, với việc xe điện được phổ cập nhanh chóng. Xu hướng này làm dấy lên lo ngại về sự suy giảm lâu dài của nhu cầu tiêu thụ dầu.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo thị trường dầu mỏ toàn cầu có thể dư thừa gần 4 triệu thùng/ngày trong năm 2026, đồng thời cảnh báo về mức dư cung “bất thường” đang hình thành. Trong bối cảnh không xuất hiện cú sốc địa chính trị lớn, giá dầu Brent được nhận định sẽ gặp nhiều khó khăn để duy trì ngưỡng 60 USD/thùng.

Với giới đầu tư, điều này cho thấy giai đoạn “kiếm lời dễ dàng” từ các doanh nghiệp thăm dò - khai thác thuần túy đã qua. Ở mặt bằng giá dầu khoảng 60 USD/thùng, biên lợi nhuận của các nhà sản xuất dầu đá phiến quy mô nhỏ sẽ nhanh chóng bị thu hẹp. Những doanh nghiệp có lợi thế là các tập đoàn dầu khí liên hợp lớn, sở hữu bảng cân đối kế toán lành mạnh, nguồn thu đa dạng và khả năng duy trì hoặc mua lại tài sản trong bối cảnh thị trường khó khăn.

Điện năng trở thành điểm nghẽn tăng trưởng

Nếu năm 2025 là thời điểm các cuộc thảo luận xoay quanh “cơn khát năng lượng” của trí tuệ nhân tạo (AI), thì năm 2026 sẽ là lúc nhu cầu đó va chạm trực diện với thực tế hạ tầng. Quy mô xây dựng các trung tâm dữ liệu đang tăng nhanh, trong khi hệ thống điện tại nhiều quốc gia được thiết kế cho nhiều thập kỷ với mức tăng trưởng phụ tải gần như bằng không.

Tại Hoa Kỳ, tín hiệu thiếu hụt điện năng ổn định trở nên rõ ràng sau phiên đấu giá công suất cuối năm 2025 của PJM Interconnection - đơn vị vận hành lưới điện lớn nhất nước này - khi giá mua công suất tăng vọt. Diễn biến này phát đi tín hiệu cho thấy hệ thống đang thiếu nghiêm trọng nguồn điện có thể huy động theo nhu cầu.

Sau gần 20 năm nhu cầu điện gần như đi ngang, Hoa Kỳ hiện ghi nhận mức tăng phụ tải bền vững 2-3% mỗi năm. Trung tâm dữ liệu, điện khí hóa, xu hướng đưa sản xuất trở lại trong nước và gia tăng dân số là những động lực chính. Với một ngành công nghiệp đòi hỏi nguồn vốn lớn và quen với trạng thái tăng trưởng ổn định, đây là sự thay đổi mang tính bước ngoặt.

Dù điện gió và điện mặt trời tiếp tục được mở rộng, nhưng các nguồn này không thể là giải pháp căn cơ cho bài toán điện năng của năm 2026. Các trung tâm dữ liệu đòi hỏi độ tin cậy cực cao, không thể ngừng vận hành khi mặt trời lặn hay gió ngừng thổi.

Thực tế đó đang thúc đẩy một sự điều chỉnh mang tính thực dụng. Điện khí tự nhiên đang quay trở lại vai trò quan trọng trong cơ cấu nguồn, khi nhiều doanh nghiệp điện lực trì hoãn kế hoạch đóng cửa nhà máy điện than và đẩy mạnh đầu tư các nhà máy điện chạy nền hoặc nhà máy điện ưu tiên chỉ chạy giờ cao điểm. Đồng thời, điện hạt nhân cũng được đưa trở lại bàn thảo một cách nghiêm túc. Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, các khách hàng lớn, đặc biệt là doanh nghiệp công nghệ, sẵn sàng trả giá cao hơn để có được nguồn điện không phát thải carbon và vận hành liên tục.

Những thách thức năng lượng của năm 2026 không còn giống với thập niên 1970. Thế giới đang “ngập” trong dầu mỏ, nhưng lại “khát” điện. Việc nhận diện đúng nghịch lý này sẽ quyết định lợi thế của các quốc gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng đang diễn ra nhanh và sâu sắc.