Các chuyên gia, khách mời tham gia tọa đàm "Miền Bắc vào mùa nắng nóng: Sử dụng điện hiệu quả, giảm áp lực hệ thống và hóa đơn tiền điện" do Báo Công Thương tổ chức vào ngày 4/6. Ảnh: congthuong.vn

Không chỉ là “nên làm”

Theo Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), trong đợt nắng nóng diện rộng từ ngày 23 đến 25/5/2026, công suất phụ tải cực đại trên địa bàn do EVNNPC quản lý đạt 20.234MW vào 22h00 ngày 25/5, tăng khoảng 27% so với cùng kỳ và tăng khoảng 6,6% so với mức cao nhất năm 2025. EVNNPC dự báo công suất cực đại năm 2026 có thể đạt khoảng 21.200 - 21.500MW, tương ứng mức tăng trưởng khoảng 11,7% - 13,3% so với năm trước.

Những con số này cho thấy áp lực cung ứng điện mùa cao điểm không còn là câu chuyện mang tính dự báo xa, mà đã hiện hữu ngay từ đầu mùa nắng nóng. Đáng chú ý, các khung giờ từ 12h00 - 15h00 và 21h00 - 24h00 tiếp tục là những thời điểm hệ thống điện chịu tải cao, do nhu cầu làm mát trong sinh hoạt và hoạt động sản xuất, kinh doanh cùng tăng mạnh.

Từ thực tế vận hành, bảo đảm cung ứng điện mùa hè không thể chỉ dựa vào việc tăng cường nguồn cung, mà cần đồng thời quản lý tốt nhu cầu sử dụng điện. Trong đó, sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả cần được nhìn nhận là trách nhiệm thường xuyên của từng khách hàng sử dụng điện, từ hộ gia đình đến doanh nghiệp sản xuất.

Theo ông Đỗ Văn Năm, Thành viên Hội đồng thành viên EVNNPC, phần lớn người dân và doanh nghiệp đều nhận thức được sự cần thiết của tiết kiệm điện, đặc biệt trong các giai đoạn nắng nóng hoặc khi hệ thống điện chịu áp lực. Tuy nhiên, việc thực hành tiết kiệm điện vẫn chưa trở thành thói quen ổn định, liên tục. Không ít khách hàng chỉ điều chỉnh hành vi khi có cảnh báo, khi hóa đơn tiền điện tăng cao hoặc khi phụ tải hệ thống ở mức căng thẳng.

Điều này đặt ra yêu cầu thay đổi cách tiếp cận trong truyền thông và thực hành tiết kiệm điện. Tiết kiệm điện không nên được hiểu là phản ứng tạm thời trong vài ngày cao điểm, mà cần trở thành một phần của văn hóa tiêu dùng năng lượng. Với hộ gia đình, đó là thói quen theo dõi sản lượng điện, sử dụng điều hòa hợp lý, tắt thiết bị khi không sử dụng, bảo dưỡng thiết bị định kỳ. Với doanh nghiệp, đó là quản lý biểu đồ phụ tải, tối ưu dây chuyền sản xuất, đầu tư thiết bị hiệu suất cao và chủ động tham gia các chương trình điều chỉnh phụ tải khi có điều kiện.

Xây dựng văn hóa tiết kiệm điện

Điện năng là một trong những yếu tố đầu vào quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất và năng lực cạnh tranh. Đối với các ngành sử dụng nhiều năng lượng, đặc biệt là sản xuất công nghiệp, nguồn điện ổn định và sử dụng điện hiệu quả có ý nghĩa rất lớn trong duy trì hoạt động sản xuất.

Ông Lê Quang Trung, Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư Phát triển Vicenza, cho biết doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất gạch men, gạch ốp lát chịu áp lực lớn về chi phí điện năng trong mùa hè. Với đặc thù sản xuất liên tục, việc bảo đảm nguồn điện ổn định là điều kiện quan trọng để duy trì tiến độ đơn hàng, chất lượng sản phẩm và hiệu quả vận hành.

Từ thực tế sản xuất, doanh nghiệp đã triển khai nhiều giải pháp như rà soát dây chuyền, bố trí lịch vận hành hợp lý, tăng cường bảo dưỡng thiết bị, giảm tổn thất điện năng và từng bước thay thế các thiết bị tiêu thụ điện lớn bằng thiết bị có hiệu suất cao hơn. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng tham gia chương trình điều chỉnh phụ tải trên tinh thần tự nguyện, qua đó góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện trong các thời điểm phụ tải tăng cao.

Từ trường hợp này có thể thấy, sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả trong doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc thu hẹp sản xuất hay cắt giảm hoạt động. Về bản chất, đây là cách tổ chức sản xuất có tính toán hơn, dựa trên dữ liệu tiêu thụ điện, đặc điểm dây chuyền và chi phí vận hành. Khi doanh nghiệp chủ động quản lý năng lượng, hiệu quả mang lại không chỉ là giảm hóa đơn tiền điện, mà còn góp phần ổn định quy trình sản xuất, kéo dài tuổi thọ thiết bị và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng cũng được nhìn nhận là công cụ quan trọng để khuyến khích doanh nghiệp điều chỉnh hành vi tiêu thụ điện. Khi chi phí điện phản ánh rõ hơn theo từng khung giờ, doanh nghiệp có thêm động lực để phân bổ phụ tải hợp lý, dịch chuyển một phần hoạt động sang giờ bình thường hoặc thấp điểm, qua đó giảm chi phí và chia sẻ áp lực với hệ thống điện.

Không chỉ khối sản xuất, khách hàng sinh hoạt cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm áp lực phụ tải mùa hè. Trong các đợt nắng nóng, nhu cầu sử dụng điều hòa, quạt điện, tủ lạnh và các thiết bị làm mát tăng mạnh, khiến sản lượng điện tiêu thụ của nhiều hộ gia đình tăng cao.

Theo chuyên gia năng lượng Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và Tăng trưởng xanh, nhiều hộ gia đình sử dụng điều hòa nhưng chưa quan tâm đúng mức đến việc bảo trì, bảo dưỡng thiết bị. Khi dàn nóng, dàn lạnh bám bụi, khả năng trao đổi nhiệt giảm, thiết bị phải hoạt động lâu hơn để đạt mức nhiệt cài đặt, dẫn đến tiêu thụ điện nhiều hơn.

Vì vậy, tiết kiệm điện trong sinh hoạt cần bắt đầu từ những việc rất cụ thể: cài đặt điều hòa ở mức hợp lý, kết hợp quạt để tăng hiệu quả làm mát, hạn chế sử dụng nhiều thiết bị công suất lớn cùng lúc vào giờ cao điểm, vệ sinh thiết bị định kỳ, tắt thiết bị khi không sử dụng và theo dõi sản lượng điện hằng ngày qua các ứng dụng chăm sóc khách hàng.

Đây là những giải pháp không mới, nhưng cần được thực hiện thường xuyên. Trong mùa nắng nóng, chỉ một thay đổi nhỏ trong thói quen sử dụng điện của từng hộ gia đình cũng có thể tạo ra tác động đáng kể nếu được nhân rộng trên quy mô lớn. Ngược lại, nếu hàng triệu hộ gia đình cùng tăng sử dụng thiết bị làm mát vào một vài khung giờ cao điểm, áp lực lên hệ thống điện sẽ tăng rất nhanh.

EVNNPC cho biết, bên cạnh các giải pháp kỹ thuật và vận hành, Tổng công ty đã tăng cường truyền thông trên nhiều nền tảng, hướng dẫn khách hàng sử dụng điện an toàn, tiết kiệm, hiệu quả; đồng thời khuyến nghị khách hàng chủ động theo dõi sản lượng điện tiêu thụ để kiểm soát hóa đơn tiền điện trong mùa nắng nóng. Đối với các trường hợp sản lượng điện tăng bất thường, các đơn vị điện lực thực hiện kiểm tra, rà soát hệ thống đo đếm và tư vấn giải pháp sử dụng điện phù hợp.

Trong mùa hè năm 2026, ngành Điện tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm bảo đảm cung ứng điện, bao gồm đẩy mạnh đầu tư xây dựng và nâng cấp lưới điện, tăng cường kiểm tra vận hành lưới điện, chuẩn bị vật tư thiết bị, bố trí lực lượng trực xử lý sự cố, đẩy mạnh chương trình điều chỉnh phụ tải và truyền thông sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.

Tuy nhiên, trong bối cảnh phụ tải điện tăng nhanh, thời tiết cực đoan diễn biến khó lường và nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội ngày càng cao, nỗ lực từ phía ngành Điện là chưa đủ. Cung ứng điện mùa cao điểm cần sự đồng hành thiết thực của doanh nghiệp, người dân và toàn xã hội.

Sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả vì vậy không chỉ là giải pháp giảm chi phí trước mắt, mà còn là hành động có trách nhiệm với hệ thống điện và với mục tiêu phát triển bền vững. Khi doanh nghiệp sử dụng điện có tính toán hơn, người dân tiêu dùng năng lượng hợp lý hơn, áp lực cung ứng điện mùa cao điểm sẽ được chia sẻ một cách thực chất hơn.

Đây cũng là cơ sở để hình thành thói quen, ý thức và xa hơn là văn hóa sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả trong cộng đồng. Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, sự đồng hành của từng khách hàng sử dụng điện chính là một trong những “nguồn lực mềm” quan trọng, góp phần bảo đảm điện an toàn, ổn định cho sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân.