Ảnh minh họa

Vượt qua rào cản thuế quan

Thương mại quốc tế tiếp tục hỗ trợ quá trình mở rộng nhanh quy mô ứng dụng công nghệ sạch, mặc dù các rào cản thương mại ngày càng siết chặt. Nhiều quốc gia đã gia tăng thuế quan, các biện pháp chống bán phá giá và đặt ra các quy định về tỷ lệ nội địa hóa nhằm bảo hộ ngành sản xuất trong nước. Chẳng hạn trong năm 2024, mức thuế trung bình toàn cầu áp lên chuỗi cung ứng điện mặt trời đã tăng gấp 9 lần, lên mức khoảng 36%. Tuy nhiên, tổng giá trị giao dịch thương mại quốc tế của các sản phẩm này vẫn đạt mức kỷ lục vào quý 2 năm 2025.

Bên cạnh mục tiêu ứng phó với biến đổi khí hậu, nhu cầu đối với năng lượng sạch hiện được thúc đẩy mạnh mẽ bởi tính cạnh tranh về chi phí và yêu cầu đảm bảo an ninh năng lượng, đặc biệt là sau biến động địa chính trị tại Ukraine và khu vực Trung Đông. 

Trung Quốc tiếp tục thu hút phần lớn vốn đầu tư sản xuất công nghệ năng lượng toàn cầu, chiếm khoảng 70% tổng vốn đầu tư lũy kế kể từ năm 2020. Tuy nhiên, đầu tư vẫn tăng tại một số khu vực khác. Tại EU, vốn đầu tư sản xuất gần như tăng gấp đôi trong giai đoạn 2023–2024; đầu tư vào sản xuất pin và xe điện tại Hàn Quốc tăng 25%, trong khi đầu tư năng lượng sạch của Ấn Độ tăng hơn 65%.

Dù vậy, năng lực sản xuất toàn cầu đang tăng nhanh hơn đáng kể so với nhu cầu triển khai hiện nay. Năm 2024, công suất sản xuất điện mặt trời đã cao hơn gấp đôi nhu cầu toàn cầu, còn công suất sản xuất tế bào pin cao hơn gấp ba lần nhu cầu.

Tác động dài hạn đến cán cân thương mại năng lượng

Sự gia tăng thương mại công nghệ năng lượng sạch đang từng bước làm thay đổi bản chất của thương mại năng lượng toàn cầu. Năm 2025, giá trị thương mại ròng của nhiên liệu hóa thạch đạt khoảng 1.600 tỷ USD, cao gấp 6 lần so với công nghệ năng lượng sạch. Tại Liên minh Châu Âu, chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch hàng tháng hiện cao gấp 5 lần giá trị nhập khẩu ròng các thiết bị năng lượng sạch.

Tuy nhiên, xu hướng này sẽ dần đảo chiều trong thập kỷ tới. Dự báo đến năm 2035, tỷ lệ phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu của Liên minh Châu Âu sẽ giảm từ 55% xuống còn 40%, trong khi giá trị nhập khẩu công nghệ năng lượng sạch sẽ tăng từ 65 tỷ USD lên 165 tỷ USD. Ở chiều ngược lại, giá trị xuất khẩu ròng công nghệ sạch của Trung Quốc dự kiến sẽ tăng hơn gấp đôi, đạt khoảng 375 tỷ USD vào năm 2035 và tiến gần đến tổng giá trị nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch của chính quốc gia này.

Làn sóng chuyển dịch sang năng lượng sạch đang bước vào giai đoạn tái cân bằng. Thương mại quốc tế vẫn đóng vai trò huyết mạch để đảm bảo nguồn cung thiết bị với chi phí hợp lý, trong khi việc phát triển sản xuất nội địa giúp các quốc gia củng cố an ninh kinh tế.

Trong giai đoạn tiếp theo, các quốc gia cần xây dựng chiến lược công nghiệp phù hợp với thế mạnh bản thân, theo dõi sát tiến độ và duy trì sự linh hoạt về mặt chính trị lẫn kinh tế để kịp thời điều chỉnh hướng phát triển. Chiến lược hiệu quả nhất là cởi mở trong thương mại và chủ động kiểm soát rủi ro an ninh, đồng thời khai thác tối đa lợi ích từ các quan hệ đối tác và hoạt động đổi mới sáng tạo.