Ông Đặng Hải Dũng - Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương):

Một trụ cột của an ninh năng lượng quốc gia

Việc công suất cực đại của hệ thống điện vượt 58.000MW và sản lượng điện có những ngày đạt trên 1 tỷ kWh phản ánh rõ nét tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế cũng như nhu cầu điện năng ngày càng gia tăng.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, nhu cầu năng lượng nói chung và điện năng nói riêng được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong thời gian tới. Cùng với cơ hội phát triển là hàng loạt thách thức mới đối với công tác bảo đảm an ninh năng lượng.

Những bất ổn địa chính trị trên thế giới đang tác động trực tiếp tới chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Giá than, dầu, khí có những thời điểm biến động rất mạnh, làm gia tăng chi phí sản xuất và tạo áp lực lên toàn bộ nền kinh tế. Bên cạnh đó, các yêu cầu mới về giảm phát thải, thuế carbon, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay Thỏa thuận xanh châu Âu (Green Deal) đang đặt ra yêu cầu hệ thống điện phải từng bước giảm hệ số phát thải và tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng lên, công tác dự báo và vận hành hệ thống điện cũng trở nên phức tạp hơn do phụ thuộc vào điều kiện thời tiết. Điều này đòi hỏi công nghệ vận hành phải liên tục được nâng cấp, đồng thời hệ thống nguồn và lưới điện phải được đầu tư đồng bộ để đáp ứng nhu cầu phát triển.

Trước những thách thức đó, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xác định là một trong những trụ cột của an ninh năng lượng quốc gia. Nếu như Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2010 chủ yếu mang tính khuyến khích, vận động thì Luật sửa đổi được Quốc hội thông qua năm 2025 đã tăng cường đáng kể các công cụ quản lý và giám sát việc sử dụng năng lượng trong sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng.

Trong thời gian tới, các cơ quan, doanh nghiệp sẽ phải xây dựng kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, gắn với các chỉ tiêu, KPI cụ thể về mức tiêu hao năng lượng. Song song với đó là việc nâng dần các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, Bộ Công Thương đang thúc đẩy các hoạt động kiểm toán năng lượng, xây dựng mạng lưới chuyên gia tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện tiềm năng tiết kiệm năng lượng và tiếp cận các giải pháp công nghệ mới. Đồng thời, Quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cũng đang được xây dựng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực tài chính phục vụ đổi mới công nghệ.

Tiết kiệm năng lượng hiện không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong quá trình hội nhập. Đây không chỉ là câu chuyện bảo đảm an ninh năng lượng mà còn liên quan trực tiếp tới năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Ông Ngô Sơn Hải - Phó Tổng giám đốc EVN:

Giảm áp lực đầu tư cho hệ thống điện

Tiết kiệm điện không chỉ là giải pháp giảm hóa đơn tiền điện cho người dân và doanh nghiệp mà còn là giải pháp quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Mục tiêu lâu dài không chỉ là tiết kiệm điện trong những tháng cao điểm mà là xây dựng văn hóa sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả trong toàn xã hội.

Hiện nay, mỗi năm hệ thống điện Việt Nam cần bổ sung khoảng 4.000-5.000MW công suất nguồn điện mới để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng; trong khi đầu tư một dự án điện quy mô lớn như điện gió ngoài khơi hay điện khí LNG thường mất từ 3-4 năm kể từ khi hoàn tất các thủ tục đầu tư.

Chỉ cần tiết kiệm khoảng 2% công suất tiêu thụ điện hiện nay cũng tương đương với việc giảm nhu cầu đầu tư khoảng 1.000MW nguồn điện mới. Mỗi kWh điện tiết kiệm được không chỉ giúp giảm chi phí cho người sử dụng mà còn góp phần giảm chi phí vận hành chung của toàn hệ thống điện. Khi nhu cầu tăng cao, hệ thống buộc phải huy động thêm các nguồn điện có giá thành sản xuất cao hơn.

Để sử dụng điện hiệu quả trong mùa nắng nóng, người dân nên điều chỉnh nhiệt độ điều hòa ở mức khoảng từ 26 độ C trở lên, kết hợp các giải pháp chống nóng và thông gió tự nhiên, hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn trong giờ cao điểm, đồng thời ưu tiên các thiết bị có hiệu suất năng lượng cao.

Đối với khách hàng sử dụng điện do EVN và các Tổng công ty Điện lực quản lý, tỷ lệ công tơ điện tử đã đạt khoảng 99,9% với gần 32 triệu khách hàng. Thông qua hệ thống đo đếm từ xa và ứng dụng chăm sóc khách hàng EVN CSKH vừa được triển khai trên toàn quốc, khách hàng có thể chủ động theo dõi mức tiêu thụ điện, thiết lập ngưỡng cảnh báo và nhận các khuyến nghị sử dụng điện hiệu quả.

Việc tự động hóa lưới điện cũng đã giúp tỷ lệ tổn thất điện năng của EVN giảm từ khoảng 8% xuống còn khoảng 6% trong vòng 10 năm qua, thuộc nhóm tiên tiến trong khu vực. 

Ông Hà Đăng Sơn - Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và Tăng trưởng xanh:

 Cần trở thành thói quen và văn hóa sử dụng năng lượng

Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong tuyên truyền và nâng cao nhận thức về tiết kiệm điện kể từ khi Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được ban hành năm 2010. Nếu như khu vực doanh nghiệp đã dần nhận thức rõ lợi ích của tiết kiệm năng lượng do gắn trực tiếp với chi phí sản xuất và năng lực cạnh tranh thì ở khu vực dân cư vẫn còn nhiều rào cản về nhận thức.

Một bộ phận người dân vẫn có tâm lý “có tiền thì có quyền sử dụng nhiều”, chưa nhận thức đầy đủ tác động của việc sử dụng điện lãng phí đối với toàn hệ thống. Bên cạnh đó, nhiều người chưa hiểu vì sao điện năng lại có biểu giá lũy tiến hoặc chưa thấy rõ giá trị của mỗi kWh điện tiết kiệm được đối với nền kinh tế.

Một vấn đề khác là Việt Nam hiện chưa có cơ chế tài chính đủ mạnh cho các chương trình điều chỉnh phụ tải điện, trong khi đây là giải pháp được nhiều quốc gia áp dụng nhằm khuyến khích khách hàng tham gia giảm phụ tải trong giờ cao điểm.

Một rào cản khác là thói quen lựa chọn thiết bị giá rẻ thay vì thiết bị có hiệu suất năng lượng cao. Điều này không chỉ làm gia tăng tiêu thụ điện mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ về an toàn.

Việc quản lý năng lượng hiệu quả phải bắt đầu từ đo đếm và theo dõi dữ liệu. Chỉ khi thường xuyên theo dõi các số liệu tiêu thụ điện, người sử dụng mới có thể đánh giá và điều chỉnh hành vi tiêu dùng phù hợp.

Chuyển đổi số đang mở ra những cơ hội rất lớn trong tiết kiệm năng lượng. Các công cụ như BIM, AIoT hay hệ thống quản lý năng lượng thông minh cho phép tối ưu hóa tiêu thụ điện ngay từ khâu thiết kế, xây dựng đến vận hành.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy việc áp dụng đồng bộ các giải pháp công nghệ có thể giúp giảm từ 40-60% mức tiêu thụ năng lượng trong các tòa nhà thương mại và công sở.

Bên cạnh đó, các công nghệ lưu trữ năng lượng, điều khiển thông minh và quản lý phụ tải cũng đang tạo ra những thay đổi lớn trên thế giới. Đây là những xu hướng Việt Nam cần quan tâm trong quá trình xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại.

Mỗi hộ gia đình nên thường xuyên theo dõi mức tiêu thụ điện thông qua các ứng dụng số, sử dụng điều hòa ở mức nhiệt độ phù hợp, kết hợp các giải pháp che nắng, chống nóng và nếu có điều kiện có thể đầu tư điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng.

Ông Đặng Nguyễn Ngữ - Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia:

Công nghệ và AI mở ra dư địa rất lớn cho sử dụng năng lượng hiệu quả

Nguồn điện ổn định là nền tảng cho mọi hoạt động kinh tế và là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Đối với các ngành công nghiệp thâm dụng năng lượng như điện tử, bán dẫn, trung tâm dữ liệu hay công nghiệp nặng, chỉ một gián đoạn nhỏ về nguồn điện cũng có thể gây ra những thiệt hại rất lớn.

Trong bối cảnh Việt Nam đang trở thành điểm đến của nhiều tập đoàn toàn cầu, an ninh năng lượng không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là lợi thế cạnh tranh quốc gia. Bên cạnh nguồn điện ổn định, các nhà đầu tư hiện nay cũng đặc biệt quan tâm tới khả năng cung cấp điện xanh và điện sạch nhằm đáp ứng các cam kết giảm phát thải và phát triển bền vững.

Tiết kiệm điện không đồng nghĩa với cắt giảm tiêu dùng. Bản chất của tiết kiệm điện là tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng để đạt hiệu quả cao hơn.

Trong bối cảnh AI, IoT và dữ liệu thời gian thực phát triển mạnh mẽ, các mô hình nhà thông minh, tòa nhà thông minh, nhà máy thông minh và lưới điện thông minh đang trở thành công cụ quan trọng giúp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Hiện nay, công nghệ và nguồn vốn cho các dự án tiết kiệm năng lượng không còn là rào cản lớn. Nhiều tổ chức tài chính, ngân hàng đang sẵn sàng cấp vốn cho các dự án xanh, trong khi thời gian hoàn vốn của các dự án tiết kiệm năng lượng đã giảm đáng kể. Điều còn thiếu hiện nay là một cơ chế điều phối hiệu quả để kết nối các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ, các tổ chức tài chính và các doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư.

Việt Nam hoàn toàn có thể áp dụng nhiều giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả như xây dựng các tiêu chuẩn điều hòa không khí phù hợp hơn cho hộ gia đình, trung tâm dữ liệu hay các công trình thương mại nhằm giảm đáng kể mức tiêu thụ điện năng.

Schneider Electric đang triển khai nhiều giải pháp quản lý năng lượng dựa trên IoT và AI tại các sân bay, nhà máy và tòa nhà thông minh ở Việt Nam, góp phần tối ưu hóa vận hành theo thời gian thực.

Với tốc độ phát triển công nghệ hiện nay, Việt Nam có cơ hội đi nhanh hơn nhiều quốc gia trong khu vực nếu tận dụng tốt AI, chuyển đổi số và các nền tảng quản trị năng lượng hiện đại.