Trong sản xuất alumin, điện năng không đơn thuần là khoản chi phí đầu vào. Những hệ thống quạt gió, máy bơm và động cơ công suất lớn phải vận hành theo yêu cầu công nghệ, trong khi nhiều công đoạn liên kết chặt chẽ với nhau. Bởi vậy, tiết kiệm điện không thể chỉ dựa vào việc giảm thời gian sử dụng thiết bị mà phải tìm được phương thức vận hành tiêu thụ ít năng lượng hơn, không ảnh hưởng đến sản xuất.

Tại Nhà máy Alumin Nhân Cơ, hướng tiếp cận này được triển khai thông qua kiểm toán năng lượng, xác định thiết bị có tiềm năng tiết kiệm và đầu tư hệ thống biến tần để điều chỉnh tốc độ động cơ phù hợp với nhu cầu thực tế.

Từ năm 2021, doanh nghiệp lắp đặt biến tần cho hai động cơ quạt gió cấp 2 tại khu vực nhiệt điện, công suất mỗi động cơ 630kW. Năm 2023, giải pháp được áp dụng cho động cơ bơm huyền phù khu A04, công suất 355kW. Đến năm 2025, nhà máy tiếp tục đầu tư biến tần điều khiển quạt gió cấp 1 công suất 1.000kW.

Việc lựa chọn những thiết bị công suất lớn cho thấy doanh nghiệp đang tiếp cận tiết kiệm điện từ những vị trí có khả năng cải thiện hiệu suất đáng kể. Thay vì duy trì một chế độ vận hành cố định, biến tần cho phép điều chỉnh tốc độ động cơ theo yêu cầu công nghệ, hạn chế phần điện năng tiêu thụ không cần thiết.

Theo thông tin từ doanh nghiệp, 12 giải pháp kỹ thuật đã triển khai có tổng mức tiết kiệm theo tính toán khoảng 6,37 triệu kWh/năm, tương đương gần 12 tỷ đồng. Đây là mức lợi ích dự kiến, cần tiếp tục được đối chiếu với dữ liệu vận hành thực tế. Tuy nhiên, kết quả tính toán cho thấy tiết kiệm điện đã trở thành một bài toán kinh tế đáng kể trong tổ chức sản xuất.

Ông Nguyễn Vũ Hoàng, Phó Giám đốc Công ty Nhôm Đắk Nông cho biết, dây chuyền sản xuất alumin phải vận hành liên tục với nhiều công đoạn liên kết. Nhà máy có phụ tải khoảng 25MW, trong đó điện mua từ EVN chiếm khoảng 30%, với chi phí trên 120 tỷ đồng mỗi năm.

Theo ông Hoàng, yêu cầu đối với nguồn điện không chỉ là đáp ứng đủ công suất mà còn phải duy trì tính ổn định, độ tin cậy và khả năng kiểm soát phụ tải. Đây là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp tổ chức sản xuất, bảo dưỡng thiết bị và hạn chế những tác động bất lợi đến dây chuyền.

Từ yêu cầu đó, Công ty Nhôm Đắk Nông đang chuyển từ tư duy tiết kiệm điện sang quản trị năng lượng dựa trên dữ liệu số hóa. Hệ thống phần mềm quản lý điện năng được kết hợp với quản lý sản xuất thông minh, cho phép theo dõi điện năng tiêu thụ theo thời gian thực tại từng khu vực và thiết bị.

Sự thay đổi này có ý nghĩa lớn hơn việc kiểm soát hóa đơn tiền điện. Trong sản xuất công nghiệp, tổng lượng điện tiêu thụ tăng chưa hẳn phản ánh sử dụng điện kém hiệu quả, bởi mức tiêu thụ còn phụ thuộc vào sản lượng, thời gian vận hành và đặc điểm công nghệ. Chỉ khi dữ liệu điện năng được phân tích cùng dữ liệu sản xuất, doanh nghiệp mới có cơ sở nhận diện những công đoạn tiêu hao bất hợp lý, đánh giá hiệu suất thiết bị và lựa chọn phương án điều chỉnh phù hợp.

Đây là bước chuyển từ quản lý chi phí điện sau khi phát sinh sang kiểm soát năng lượng ngay trong quá trình sản xuất. Thông tin về hiệu suất và tình trạng thiết bị còn hỗ trợ phát hiện bất thường, dự báo hỏng hóc và xây dựng kế hoạch bảo trì, góp phần hạn chế những tổn thất không cần thiết.

Ở góc độ địa phương, hoạt động của Nhà máy Alumin Nhân Cơ đặt ra mối quan hệ giữa phát triển công nghiệp và sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Đối với xã Nhân Cơ, nơi có cơ sở sản xuất alumin quy mô lớn, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp không chỉ liên quan đến sản lượng mà còn gắn với nhu cầu năng lượng, việc làm và các hoạt động kinh tế trên địa bàn.

Ông Lê Thành Đồng, Phó Chủ tịch UBND xã Nhân Cơ, tỉnh Lâm Đồng đánh giá: “Việc doanh nghiệp đầu tư công nghệ tiết kiệm điện, cải thiện hiệu suất thiết bị và hướng tới giảm phát thải là những vấn đề có ý nghĩa đối với định hướng phát triển công nghiệp bền vững tại địa phương”.

Từ góc độ ngành Điện, ông Nguyễn Đức Dũng, Trưởng Điện lực Đắk R'lấp cho biết: “Công tác quản lý khách hàng công nghiệp ngày càng chú trọng dữ liệu phụ tải và kế hoạch sản xuất. Việc sử dụng công tơ đo xa giúp ngành Điện theo dõi diễn biến tiêu thụ, kết hợp thông tin từ doanh nghiệp để dự báo nhu cầu và xây dựng phương án phục vụ phù hợp. Khi doanh nghiệp biết đo lường, phân tích và điều chỉnh việc sử dụng điện, vai trò của khách hàng cũng thay đổi. Họ không còn đơn thuần là bên mua điện mà có thể tham gia hiệu quả hơn vào quá trình phối hợp vận hành hệ thống”.

Đây là điểm đáng chú ý trong quản trị năng lượng hiện đại. Một doanh nghiệp kiểm soát tốt phụ tải không chỉ có cơ hội giảm chi phí của mình. Nếu có khả năng bố trí những công đoạn phù hợp ngoài giờ cao điểm, doanh nghiệp còn góp phần giảm áp lực lên hệ thống điện tại những thời điểm nhu cầu tăng cao.

Sau những giải pháp cải tiến thiết bị, Công ty Nhôm Đắk Nông tiếp tục nghiên cứu đầu tư điện mặt trời mái nhà theo hình thức tự sản xuất, tự tiêu thụ, tận dụng diện tích mái nhà kho, văn phòng và khu vực sản xuất. Doanh nghiệp đồng thời hướng tới hoàn thiện hệ thống quản lý năng lượng theo ISO 50001 và từng bước giảm phụ thuộc vào nhiên liệu than.

Tuy nhiên, phát triển nguồn điện tại chỗ và tiết kiệm điện là hai vấn đề khác nhau. Điện mặt trời có thể giảm lượng điện mua từ bên ngoài, trong khi cải tiến thiết bị giúp giảm điện năng cần thiết cho hoạt động sản xuất. Hiệu quả tổng thể chỉ được nâng cao khi các giải pháp được tính toán phù hợp với đặc điểm phụ tải, yêu cầu công nghệ và phương thức vận hành của nhà máy.

Từ những động cơ được lắp đặt biến tần đến hệ thống giám sát điện năng theo thời gian thực, câu chuyện tại Alumin Nhân Cơ cho thấy tiết kiệm điện đang dịch chuyển từ những giải pháp riêng lẻ sang một phương thức quản trị có hệ thống.

Trong bối cảnh công nghiệp phải đồng thời giải quyết bài toán chi phí và giảm phát thải, thước đo hiệu quả không chỉ nằm ở tổng lượng điện tiết kiệm mỗi năm, mà còn ở lượng năng lượng cần thiết để tạo ra một đơn vị sản phẩm. Đó cũng là câu hỏi mà những nhà máy công nghiệp sẽ phải trả lời nếu muốn nâng cao năng lực cạnh tranh bằng chính chất lượng công nghệ và quản trị sản xuất.