Nhu cầu điện tiếp tục tăng 

Theo Báo cáo cập nhật thị trường điện giữa năm 2026 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu điện toàn cầu được dự báo tăng 3,6% trong năm 2026, cao hơn mức tăng 3% của năm 2025. Sang năm 2027, mức tăng có thể đạt 3,8%.

Với tốc độ này, lượng điện tiêu thụ toàn cầu dự kiến tăng từ 28.600 TWh năm 2025 lên khoảng 30.700 TWh vào năm 2027, tương đương 30.700 tỷ kWh. Nhu cầu điện gia tăng chủ yếu do hoạt động sản xuất công nghiệp, việc sử dụng ngày càng nhiều thiết bị điện và điều hòa không khí, cùng sự phát triển của xe điện và các trung tâm dữ liệu.

Bên cạnh đó, thị trường năng lượng và giá nhiên liệu tiếp tục diễn biến khó lường, làm tăng chi phí phát điện, tạo thêm áp lực trong vận hành hệ thống điện an toàn.

Nhu cầu điện toàn cầu tiếp tục tăng trong bối cảnh cơ cấu nguồn điện và thị trường năng lượng thế giới có nhiều biến động. Ảnh: IEA

IEA dự báo Trung Quốc sẽ tiếp tục là một trong những thị trường có mức tăng nhu cầu điện lớn nhất thế giới. Tiêu thụ điện của nước này có thể tăng khoảng 5,5% trong năm 2026, chủ yếu do hoạt động sản xuất được đẩy mạnh và hệ thống trạm sạc xe điện tiếp tục mở rộng.

Tại Ấn Độ, nhu cầu điện được dự báo tăng trở lại khoảng 7% sau khi chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố thời tiết trong năm 2025.

Trong nhóm các nền kinh tế phát triển, nhu cầu điện tại Mỹ và Liên minh châu Âu vẫn duy trì mức tăng tương đối cao, gần 2%.

Ở chiều ngược lại, giá nhiên liệu tăng mạnh và tình trạng gián đoạn nguồn cung đang ảnh hưởng đến tiêu thụ điện tại một số thị trường châu Á phụ thuộc nhiều vào khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu, trong đó có Pakistan và Bangladesh. Đây là những quốc gia có mức độ nhạy cảm cao trước biến động của giá năng lượng quốc tế.

Bên cạnh đó, thời tiết là yếu tố có thể ảnh hưởng lớn đến nhu cầu điện. Nếu El Niño năm 2026 mạnh hơn dự kiến, nhu cầu làm mát sẽ tăng. Trong khi đó, thủy điện và điện gió có thể giảm sản lượng, nên các nguồn điện khác sẽ phải được huy động nhiều hơn.

Ở một diễn biến khác, thị trường điện thế giới đang chịu tác động từ tình trạng gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz do xung đột tại Trung Đông. Theo đó, đẩy giá khí tự nhiên tại châu Á và châu Âu lên mức cao nhất kể từ cuộc khủng hoảng năng lượng giai đoạn 2022-2023, buộc một số khu vực phải triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm hạn chế nhu cầu sử dụng năng lượng.

Đến nay, phần lớn hệ thống điện vẫn duy trì được khả năng ứng phó. Nguồn LNG bổ sung, đặc biệt từ Bắc Mỹ, đã góp phần giảm bớt tình trạng căng thẳng trên thị trường. Tuy nhiên, giá khí tăng cao đã khiến một số quốc gia tại châu Á và châu Âu chuyển sang sử dụng nhiều than hơn để phát điện.

Trong bối cảnh đó, sự gia tăng sản lượng điện từ các nguồn năng lượng tái tạo đã góp phần đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao an ninh năng lượng và giảm bớt tác động của cú sốc giá nhiên liệu.

Tại những thị trường LNG giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu phát điện, giá điện bán buôn cũng tăng mạnh. Trong quý II/2026, giá điện giao ngay tại EU và Nhật Bản tăng hơn 30% so với cùng kỳ năm trước. Mức biến động tại Mỹ và Ấn Độ thấp hơn: giá điện bán buôn tại Mỹ gần như không đổi, còn tại Ấn Độ tăng dưới 10%.

Năng lượng tái tạo dự kiến vượt điện than

Theo IEA, điện tái tạo và điện than chiếm tỷ trọng gần tương đương trong tổng sản lượng điện toàn cầu năm 2025. Đến năm 2026, sản lượng điện tái tạo dự kiến tăng hơn 8%, qua đó vượt điện than và trở thành nguồn phát điện lớn nhất thế giới. Tỷ trọng điện tái tạo trong tổng sản lượng điện toàn cầu được dự báo tăng từ 33% năm 2025 lên 37% vào năm 2027.

Trong các nguồn điện, điện mặt trời tiếp tục ghi nhận mức tăng sản lượng lớn nhất. IEA dự báo sản lượng điện mặt trời toàn cầu tăng thêm khoảng 600 TWh trong năm 2026, tương đương 600 tỷ kWh và ngang với mức tăng kỷ lục của năm 2025. Với đà tăng này, điện mặt trời dự kiến vượt điện gió về sản lượng, trở thành nguồn điện tái tạo lớn thứ hai thế giới, sau thủy điện. Sản lượng điện mặt trời được dự báo tiếp tục tăng mạnh trong năm 2027.

Tuy nhiên, sự gia tăng của điện tái tạo chưa thể ngay lập tức kéo giảm phát thải từ sản xuất điện. IEA dự báo lượng phát thải CO₂ của ngành điện toàn cầu vẫn tăng khoảng 1% trong năm 2026. Nguyên nhân chủ yếu là giá khí tăng cao khiến một số quốc gia chuyển sang huy động nhiều điện than hơn. Đến năm 2027, sản lượng điện tái tạo và điện hạt nhân tiếp tục tăng được kỳ vọng sẽ giúp lượng phát thải không tăng thêm.

Sự phát triển nhanh của năng lượng tái tạo cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với vận hành hệ thống điện. Tại một số thị trường, giá điện bán buôn có thời điểm xuống mức âm và tình trạng này ngày càng xuất hiện thường xuyên. Theo IEA, đây là dấu hiệu cho thấy hệ thống chưa đủ khả năng điều chỉnh linh hoạt do những hạn chế về kỹ thuật, quy định thị trường hoặc các ràng buộc trong hợp đồng.

Chênh lệch giá điện giữa các thời điểm trong ngày ngày càng lớn cũng cho thấy sự cần thiết phải nâng cao tính linh hoạt của hệ thống. Trong đó, pin lưu trữ và điều chỉnh phụ tải ngày càng giữ vai trò quan trọng, góp phần cân bằng cung – cầu và hỗ trợ hệ thống điện vận hành an toàn, tin cậy, hiệu quả khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tiếp tục tăng.