Bước chuyển mình tại lưới điện 110kV

Gắn bó nhiều năm với công tác vận hành lưới điện, ông Trần Sỹ Nhật, Tổ trưởng Tổ thao tác lưu động 1 (Xí nghiệp Lưới điện cao thế Hà Tĩnh), đã trực tiếp chứng kiến quá trình chuyển đổi các trạm biến áp 110kV sang mô hình không người trực.

Trước đây, mỗi trạm biến áp 110kV cần khoảng 10 người trực ca để theo dõi, ghi nhật ký thủ công tại trạm. Hiện nay, hệ thống SCADA giúp Trung tâm Điều khiển xa giám sát tự động toàn bộ thông số, thiết bị. Lực lượng tại chỗ được tinh gọn thành các tổ thao tác lưu động, chỉ đến trạm khi cần kiểm tra định kỳ hoặc xử lý sự cố.

Ông Trần Sỹ Nhật chia sẻ: “Trước đây, anh em chủ yếu làm việc tại một trạm, trực tiếp theo dõi và vận hành thiết bị. Nay, mỗi tổ phụ trách nhiều trạm biến áp, khi có tín hiệu cảnh báo phải nhanh chóng nắm bắt tình hình, phối hợp với Trung tâm Điều khiển xa để kiểm tra, xử lý. Công việc đòi hỏi người thợ phải hiểu rõ thiết bị, thành thạo công nghệ và chủ động hơn trong mọi tình huống”.

Từ năm 2021 đến nay, CTĐL Hà Tĩnh đã nâng số trạm biến áp 110kV không người trực từ 9 lên toàn bộ 13 trạm. Lực lượng vận hành được tinh gọn thành 5 tổ thao tác lưu động (45 người) thay vì trực chiến tại chỗ. Nhờ hệ thống SCADA-SP5, Trung tâm Điều khiển xa có thể giám sát và thao tác từ xa, giúp rút ngắn thời gian xử lý và phối hợp hiệu quả hơn so với việc truyền lệnh qua điện thoại trước đây.

Nhờ hệ thống SCADA-SP5 cảnh báo sớm các dấu hiệu bất thường, lực lượng vận hành đã kịp thời phát hiện và xử lý nhiều sự cố tiềm ẩn. Điển hình như vụ việc máy cắt tại TBA 110kV Kỳ Anh bị suy giảm áp suất khí SF6 hay máy biến áp T2 tại TBA 110kV Linh Cảm vận hành quá tải. Những dữ liệu này giúp đơn vị chủ động phương án khắc phục, ngăn chặn nguy cơ sự cố lưới điện.

Trung tâm Điều khiển xa hiện kết nối giám sát, điều khiển toàn bộ 13 trạm biến áp 110kV không người trực cùng 366 thiết bị đóng cắt (Recloser, LBS) trên lưới phân phối. Hệ thống đồng thời quản lý 87 đường dây trung áp, chủ yếu là mạch vòng. Dữ liệu thời gian thực về tình hình mang tải và trạng thái thiết bị giúp điều độ viên tối ưu hóa phương thức vận hành, chủ động chuyển tải linh hoạt.

Trên lưới phân phối, hệ thống tự động hóa DAS giúp tự động phân tích, cô lập vùng sự cố và chuyển tải cấp điện, giảm thiểu tối đa thời gian mất điện. Đồng thời, hệ thống EVNHES thu thập dữ liệu đo đếm đầu nguồn để tính toán tổn thất điện năng, trong khi dữ liệu lịch sử trên hệ thống SP5 phục vụ đánh giá tình trạng thiết bị để đề xuất cải tạo lưới điện.

Dữ liệu lịch sử trên hệ thống SCADA-SP5 giúp CTĐL Hà Tĩnh đánh giá chính xác tình trạng thiết bị và phát hiện nhanh các bất cập để cải tạo lưới điện. Phân tích này cũng cung cấp cơ sở để điều độ viên tối ưu hóa phương thức vận hành và chủ động chuyển tải linh hoạt khi cần thiết.

Từ những ca trực tại từng trạm đến phương thức điều khiển tập trung, chuyển đổi số đang làm thay đổi cách tổ chức công việc. Người thợ điện không chỉ thực hiện thao tác tại hiện trường mà còn phải biết khai thác dữ liệu, phối hợp xử lý và làm chủ thiết bị, công nghệ mới.

Từ quản lý hồ sơ đến khai thác dữ liệu số

Khác với lưới 110kV điều khiển tập trung, chuyển đổi số tại các điện lực cơ sở thay đổi trực tiếp công việc quản lý thiết bị, kiểm tra hiện trường và bảo dưỡng.

Tại Điện lực Thạch Hà, thay vì tìm kiếm thủ công qua tài liệu giấy, toàn bộ thông tin về hàng trăm kilômét đường dây và trạm biến áp hiện được số hóa trên phần mềm PMIS. Việc này giúp cán bộ kỹ thuật dễ dàng tra cứu lịch sử vận hành, theo dõi tình trạng thiết bị và lập kế hoạch bảo dưỡng nhanh chóng, thuận tiện.

Ông Đặng Hồng Phương (Tổ phó Tổ Kế hoạch - Kỹ thuật, Điện lực Thạch Hà) cho biết, phần mềm PMIS giúp giảm tối đa thời gian tìm kiếm và hạn chế nhầm lẫn. Thay vì đối chiếu từ nhiều nguồn, cán bộ kỹ thuật nay dễ dàng tra cứu hồ sơ, lịch sử kiểm tra và tồn tại của thiết bị để đánh giá, đề xuất phương án xử lý kịp thời. 

Ông Nguyễn Quốc Tuấn, Trưởng Điện lực Thạch Hà, khẳng định chuyển đổi số giúp công tác quản lý kỹ thuật chặt chẽ và chủ động hơn. Nhờ dữ liệu tập trung, lãnh đạo có thể nắm bắt ngay tình trạng thiết bị và tiến độ công việc để chỉ đạo kịp thời. Ông nhấn mạnh, yếu tố quyết định hiệu quả phần mềm là cán bộ, công nhân viên phải duy trì thói quen cập nhật và khai thác dữ liệu thường xuyên.

Bên cạnh PMIS, CTĐL Hà Tĩnh còn triển khai phần mềm quản lý máy biến áp, chương trình quản lý an toàn ECP và số hóa toàn diện quy trình kỹ thuật, kinh doanh. Các hệ thống này giúp chuẩn hóa việc cập nhật thông tin, giảm thao tác thủ công, đồng thời tối ưu hóa công tác kiểm soát và phối hợp giữa các bộ phận.

Các sáng kiến công nghệ được phát triển liên tục theo lộ trình: ứng dụng công cụ BI phân tích dữ liệu (2022 - 2023), số hóa quản lý lưới điện và dịch vụ khách hàng (2024 - 2025). Riêng năm 2026, công ty ghi nhận 8 giải pháp mới, tập trung vào tự động hóa quy trình và quản lý nội bộ (điều xe, quản lý sáng kiến, điều khiển máy bơm tự động).

Trong 5 năm qua, CTĐL Hà Tĩnh ghi nhận 60 sáng kiến cấp cơ sở, với 19 giải pháp thuộc lĩnh vực công nghệ (chiếm gần 32%). Lộ trình công nghệ phát triển rõ rệt từ phân tích dữ liệu bằng công cụ BI (2022-2023) sang số hóa quản lý lưới điện và dịch vụ khách hàng (2024 - 2025). Riêng năm 2026, Công ty triển khai 8 giải pháp mới tập trung vào tự động hóa quy trình và quản lý nội bộ (điều xe, quản lý sáng kiến, điều khiển máy bơm tự động).

Cùng với khai thác dữ liệu, CTĐL Hà Tĩnh chú trọng áp dụng phương pháp bảo dưỡng theo tình trạng vận hành (CBM). Kết quả kiểm tra, thí nghiệm và đánh giá tình trạng thực tế là cơ sở để các đơn vị xây dựng kế hoạch bảo dưỡng, sửa chữa phù hợp, chủ động phòng ngừa nguy cơ sự cố. Việc ứng dụng công nghệ, kết hợp đầu tư, cải tạo lưới điện và bảo dưỡng thiết bị, góp phần nâng cao độ tin cậy cung cấp điện.

Khai thác dữ liệu để phục vụ khách hàng tốt hơn

Trong lĩnh vực kinh doanh và dịch vụ khách hàng, công tơ điện tử và hệ thống đo xa giúp các đơn vị theo dõi biến động sản lượng điện năng, hỗ trợ phát hiện trường hợp sử dụng điện bất thường để kịp thời kiểm tra, tư vấn khách hàng. Nhiều thủ tục dịch vụ điện được thực hiện trên môi trường điện tử, giảm thời gian đi lại và tạo thuận lợi cho người sử dụng điện.

Đến hết tháng 9/2026, CTĐL Hà Tĩnh quản lý 491.988 công tơ, toàn bộ là công tơ điện tử; trong đó, 98,98% đã được lắp thiết bị đo xa. Đây là nền tảng để Công ty tiếp tục khai thác dữ liệu, nâng cao chất lượng phục vụ và phát triển các dịch vụ điện số.

Sau 5 năm chuyển đổi số, mục tiêu cốt lõi của CTĐL Hà Tĩnh là khai thác hiệu quả dữ liệu hiện có thay vì tăng số lượng phần mềm. Công ty đang triển khai hệ thống bản đồ số (GIS) để tích hợp toàn bộ thông tin đường dây, trạm biến áp và tiến độ đầu tư. Đồng thời, việc đồng bộ dữ liệu giữa các hệ thống PMIS, GIS và phần mềm chuyên ngành sẽ giúp tối ưu hóa công tác tra cứu, phân tích và quản lý vận hành lưới điện.

Ông Phạm Việt Thắng, Phó Giám đốc CTĐL Hà Tĩnh, khẳng định chuyển đổi số đã thay đổi căn bản phương thức quản lý và cách làm việc của người lao động, giúp nâng cao khả năng giám sát và chủ động xử lý bất thường. Thời gian tới, Công ty sẽ tập trung chuẩn hóa, khai thác hiệu quả dữ liệu và ứng dụng công nghệ mới để từng bước xây dựng lưới điện thông minh, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương.