Đổi mới công nghệ nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển xanh đang đặt ra ngày càng cấp thiết. Cùng với việc phát triển các nguồn năng lượng mới, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực đầu tư cho hệ thống năng lượng, nâng cao năng suất, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và hướng tới phát triển bền vững.

Bà Nguyễn Thị Lâm Giang - Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), cho biết sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không còn chỉ là giải pháp kỹ thuật mà đã trở thành một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, gắn với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Những năm qua, nhiều cơ chế, chính sách quan trọng đã được ban hành nhằm thúc đẩy doanh nghiệp ứng dụng khoa học công nghệ trong sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Trong khuôn khổ Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 - 2030, Bộ Công Thương đang triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp như kiểm toán năng lượng, tư vấn giải pháp công nghệ, đồng thời lồng ghép các chương trình hỗ trợ chuyển đổi số, ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và vận hành theo dữ liệu tại các cơ sở sản xuất.

Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả góp phần giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững. Ảnh: BCT

Theo bà Nguyễn Thị Lâm Giang, định hướng của Bộ Công Thương không chỉ dừng ở việc hỗ trợ các giải pháp kỹ thuật mà sẽ từng bước hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, ứng dụng AI, bản sao số (Digital Twin) và các nền tảng số trong quản trị, vận hành sản xuất. Đây là nền tảng để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, đồng thời nâng cao hiệu quả sản xuất và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Một điểm đáng chú ý là hệ sinh thái doanh nghiệp trong lĩnh vực sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ngày càng được mở rộng. Bên cạnh các doanh nghiệp trực tiếp sử dụng năng lượng còn có các doanh nghiệp sản xuất thiết bị hiệu suất cao và các doanh nghiệp cung cấp giải pháp tiết kiệm năng lượng. Đặc biệt, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (sửa đổi) đã bổ sung quy định về doanh nghiệp dịch vụ năng lượng (ESCO), mở ra cơ chế để các doanh nghiệp không chỉ cung cấp giải pháp kỹ thuật mà còn tham gia đầu tư, chia sẻ lợi ích từ các dự án tiết kiệm năng lượng với khách hàng.

Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, bà Nguyễn Thị Lâm Giang cho rằng, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất, qua đó tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Ở góc độ đơn vị trực tiếp bảo đảm cung ứng điện, ông Ngô Sơn Hải - Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, tiết kiệm điện không chỉ giúp giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp mà còn góp phần giảm áp lực đầu tư cho hệ thống điện quốc gia.

Chuyển đổi xanh đang thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư các giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả và thân thiện với môi trường. Ảnh: Ng.Tuấn

Hiện nay, mỗi năm hệ thống điện Việt Nam cần bổ sung khoảng 4.000 - 5.000 MW công suất nguồn điện mới để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng, trong khi một dự án điện quy mô lớn như điện gió ngoài khơi hay điện khí LNG thường mất từ 3 - 4 năm để hoàn thành sau khi hoàn tất các thủ tục đầu tư. Theo ông Ngô Sơn Hải, chỉ cần tiết kiệm khoảng 2% công suất tiêu thụ điện hiện nay cũng tương đương giảm nhu cầu đầu tư khoảng 1.000 MW nguồn điện mới. "Mỗi kWh điện tiết kiệm được không chỉ giúp giảm chi phí cho người sử dụng mà còn góp phần giảm chi phí vận hành chung của toàn hệ thống điện", ông Ngô Sơn Hải nhấn mạnh.

Chính sách đồng hành cùng doanh nghiệp chuyển đổi xanh

Theo ông Nguyễn Đình Hiệp - Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam, việc hoàn thiện khung pháp lý đang tạo nền tảng quan trọng để thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư công nghệ mới và các giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả. Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (sửa đổi) đã bổ sung nhiều cơ chế nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư thiết bị hiệu suất cao, đổi mới công nghệ, phát triển các mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực năng lượng và thúc đẩy chuyển đổi xanh. Đáng chú ý, việc nghiên cứu hình thành Quỹ Tiết kiệm năng lượng quốc gia được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn lực tài chính xanh để hỗ trợ doanh nghiệp triển khai các dự án đổi mới công nghệ, đồng thời phát huy vai trò của các doanh nghiệp dịch vụ năng lượng (ESCO) trong việc tư vấn, đầu tư và triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng.

Song song với đó, VECEA đang phối hợp với Bộ Công Thương xây dựng Mạng lưới Hiệu quả năng lượng Việt Nam nhằm kết nối doanh nghiệp, tổ chức tài chính, chuyên gia, đơn vị tư vấn và các nhà cung cấp giải pháp công nghệ. Theo ông Nguyễn Đình Hiệp, việc hình thành mạng lưới này sẽ góp phần thúc đẩy nhanh quá trình chuyển giao công nghệ, huy động nguồn lực xã hội và nhân rộng các mô hình sử dụng năng lượng hiệu quả.

Các doanh nghiệp đang từng bước ứng dụng công nghệ hiện đại nhằm sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và giảm phát thải. Ảnh: BCT

Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam - ông Nguyễn Đình Hiệp đánh giá cao vai trò của các giải thưởng Hiệu quả năng lượng khi không chỉ tôn vinh các doanh nghiệp, công trình và sản phẩm tiêu biểu mà còn lan tỏa nhiều mô hình quản lý năng lượng, giải pháp thu hồi nhiệt, hệ thống quản lý năng lượng thông minh và các công nghệ tiên tiến tới cộng đồng doanh nghiệp. Việc bổ sung giải thưởng giải pháp công nghệ hiệu quả năng lượng đổi mới sáng tạo từ năm 2025 tiếp tục mở rộng không gian cho các doanh nghiệp công nghệ tham gia, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực này.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, ông Đặng Nguyễn Ngữ - Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia nhận định, Việt Nam đang bước vào giai đoạn thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài có chất lượng cao hơn, trong đó công nghệ và phát triển bền vững trở thành những tiêu chí quan trọng. Theo ông, nếu trước đây dòng vốn FDI chủ yếu tập trung vào các ngành thâm dụng lao động thì hiện nay đang dịch chuyển mạnh sang các lĩnh vực điện tử, bán dẫn, năng lượng, tự động hóa và công nghệ cao. Đây cũng là những lĩnh vực đòi hỏi các giải pháp quản lý năng lượng hiện đại và hiệu quả hơn.

Ông Đặng Nguyễn Ngữ cho rằng, để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, đổi mới công nghệ là yếu tố then chốt. Quá trình điện hóa, tự động hóa và số hóa đang diễn ra mạnh mẽ trong nhiều ngành sản xuất, tạo điều kiện để doanh nghiệp tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng, nâng cao năng suất và gia tăng giá trị sản phẩm.

Chuyển đổi số và ứng dụng dữ liệu đang mở ra nhiều giải pháp mới trong quản lý và sử dụng năng lượng hiệu quả. Ảnh: Ng.Tuấn

"Công nghệ và phát triển bền vững hiện nay gần như không thể tách rời. Muốn cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng thì trước hết phải đo đếm được", ông Đặng Nguyễn Ngữ chia sẻ. Theo ông, thông qua các nền tảng số, doanh nghiệp có thể thu thập dữ liệu, phân tích mức tiêu thụ năng lượng, từ đó đưa ra các giải pháp tối ưu hóa vận hành và giảm chi phí sản xuất.

Quan điểm này cũng phù hợp với quá trình chuyển đổi số đang được EVN triển khai. Theo ông Ngô Sơn Hải, hiện khoảng 99,9% khách hàng sử dụng điện của EVN đã được lắp đặt công tơ điện tử. Thông qua hệ thống đo đếm từ xa và ứng dụng EVN CSKH, khách hàng có thể theo dõi mức tiêu thụ điện, thiết lập ngưỡng cảnh báo và nhận các khuyến nghị sử dụng điện hiệu quả. Bên cạnh đó, việc tự động hóa lưới điện đã góp phần giảm tỷ lệ tổn thất điện năng của EVN từ khoảng 8% xuống còn khoảng 6% trong vòng 10 năm qua, thuộc nhóm tiên tiến trong khu vực.

Từ việc hoàn thiện chính sách, thúc đẩy đổi mới công nghệ đến ứng dụng các giải pháp số trong quản lý và sử dụng năng lượng, hiệu quả năng lượng đang từng bước trở thành một trong những trụ cột quan trọng của tăng trưởng xanh. Khi Nhà nước, ngành điện, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng cùng chung tay hành động, mỗi kWh điện tiết kiệm được không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trước mắt mà còn góp phần giảm áp lực đầu tư cho hệ thống điện, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.