Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển trong giai đoạn mới. Với ngành Điện, yêu cầu đó đang từng bước được cụ thể hóa bằng những công nghệ, giải pháp và cách làm mới gắn trực tiếp với hoạt động sản xuất, kinh doanh và phục vụ khách hàng.

Chuyển đổi số vì thế không chỉ là câu chuyện đưa thêm phần mềm vào công việc hay số hóa những quy trình vốn có. Giá trị lớn hơn nằm ở việc công nghệ giúp thay đổi phương thức quản lý, vận hành; khai thác hiệu quả hơn nguồn dữ liệu; hỗ trợ con người ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn và tạo ra những phương thức phục vụ mới.

Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt

Trong định hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến năm 2030, Tập đoàn Điện lực Quốc gia Việt Nam xác định rõ yêu cầu gắn nghiên cứu, ứng dụng công nghệ với thực tiễn sản xuất kinh doanh, nâng cao năng suất lao động và các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật; đồng thời từng bước chuyển từ ứng dụng công nghệ sang làm chủ, phát triển và đổi mới sáng tạo công nghệ.

Những định hướng này cũng chính là những lĩnh vực có mối liên hệ ngày càng trực tiếp với hoạt động của Tổng công ty Điện lực TP. Hà Nội (EVNHANOI). Trên một hệ thống điện phục vụ đô thị đặc biệt như Hà Nội, mỗi bước tiến về công nghệ đều có thể được nhìn thấy qua những thay đổi rất cụ thể: khả năng giám sát lưới điện tốt hơn, thao tác từ xa nhanh hơn, phát hiện bất thường sớm hơn, dữ liệu được khai thác hiệu quả hơn, quy trình công việc được rút ngắn hơn và khách hàng tiếp cận các dịch vụ điện thuận tiện hơn.

Bởi vậy, câu chuyện chuyển đổi số tại EVNHANOI không nhất thiết bắt đầu từ những khái niệm lớn như AI, Big Data hay lưới điện thông minh. Nó có thể bắt đầu ngay từ một ca trực, một trạm biến áp, một thiết bị trên lưới điện, một thao tác nghiệp vụ hay một yêu cầu của khách hàng.

Chuyển đổi số mang lại sự thuận tiện cho khách hàng

Thực hiện tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, EVNHANOI xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt để nâng cao hiệu quả hoạt động và xây dựng ngành điện Thủ đô hiện đại. Chuyển đổi số tại EVNHANOI không còn là một khái niệm mang tính định hướng mà đang hiện diện ngày càng rõ trong từng khâu của hoạt động sản xuất, vận hành, quản trị và phục vụ khách hàng. Từ một thiết bị trên lưới điện, một dòng dữ liệu đo đếm đến một thao tác điều khiển từ xa hay một tiện ích trên điện thoại của khách hàng đều là những mắt xích cụ thể trong quá trình xây dựng ngành Điện Thủ đô ngày càng hiện đại, thông minh.

Công nghệ tạo những thay đổi mới trong vận hành điện Thủ đô

Một trong những câu chuyện dễ nhận thấy nhất là sự thay đổi trong phương thức vận hành lưới điện. Trước đây, nhiều thao tác đòi hỏi lực lượng vận hành phải trực tiếp có mặt tại hiện trường. Cùng với quá trình tự động hóa và số hóa, ngày càng nhiều thiết bị trên lưới điện được giám sát, điều khiển từ xa; thông tin vận hành được đưa về các hệ thống tập trung để theo dõi, phân tích và hỗ trợ xử lý.

Tại Trung tâm Điều khiển hệ thống điện TP Hà Nội, các thông số vận hành của lưới điện được theo dõi liên tục trên hệ thống. Việc kết nối dữ liệu, điều khiển từ xa và tự động hóa không chỉ giúp nâng cao khả năng giám sát mà còn hỗ trợ rút ngắn thời gian thao tác, xử lý tình huống, giảm số lần người lao động phải tiếp cận trực tiếp thiết bị và góp phần nâng cao độ an toàn trong vận hành.

Trung tâm điều khiển hệ thống điện TP. Hà Nội

Một câu chuyện khác của chuyển đổi số nằm ngay trong những dữ liệu được tạo ra mỗi ngày. Với hệ thống công tơ điện tử đo xa cùng dữ liệu từ trạm biến áp, hệ thống SCADA và các thiết bị trên lưới, EVNHANOI đang sở hữu một nguồn dữ liệu lớn phản ánh liên tục trạng thái vận hành của hệ thống điện cũng như nhu cầu sử dụng điện của khách hàng.

Nếu trước đây dữ liệu chủ yếu phục vụ ghi nhận và tổng hợp, thì trong môi trường số, giá trị của dữ liệu ngày càng nằm ở khả năng phân tích và hỗ trợ ra quyết định. Dữ liệu có thể giúp nhận diện xu hướng phụ tải, phân tích tổn thất điện năng, theo dõi tình trạng thiết bị, phát hiện những dấu hiệu bất thường và hỗ trợ dự báo nhu cầu sử dụng điện theo từng khu vực, từng thời điểm.

Đối với khách hàng, sự thay đổi cũng diễn ra theo cách rất gần gũi. Thay vì phải trực tiếp đến các điểm giao dịch cho nhiều thủ tục như trước đây, khách hàng có thể tiếp cận các dịch vụ điện trên môi trường số, theo dõi sản lượng điện tiêu thụ, tra cứu thông tin và nhận các cảnh báo liên quan đến quá trình sử dụng điện. Chuyển đổi số, từ góc nhìn này, được đo bằng chính sự thuận tiện và chủ động hơn của khách hàng khi sử dụng dịch vụ điện.

Công nghệ cũng đang từng bước thay đổi cách người công nhân thực hiện công việc ngoài hiện trường. Việc ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV), camera và các công cụ giám sát số mở ra khả năng kiểm tra thiết bị, đường dây tại những khu vực khó tiếp cận, hỗ trợ thu thập hình ảnh và dữ liệu phục vụ đánh giá tình trạng lưới điện.

Giá trị của những công nghệ này không nằm ở bản thân một chiếc UAV hay một camera thông minh, mà ở việc chúng giúp người lao động có thêm đôi mắt để quan sát hệ thống điện, giảm những thao tác thủ công, hỗ trợ nhận diện bất thường và góp phần nâng cao an toàn trong quá trình kiểm tra, quản lý vận hành.

Trong thời gian tới, khi AI, Big Data, IoT và các công nghệ phân tích dữ liệu tiếp tục được nghiên cứu, ứng dụng sâu hơn, những câu chuyện chuyển đổi số tại EVNHANOI sẽ còn mở rộng từ giám sát sang dự báo, từ phát hiện sang cảnh báo sớm, từ xử lý theo tình huống sang chủ động nhận diện nguy cơ.

Một hệ thống có thể phân tích dữ liệu để cảnh báo dấu hiệu bất thường của thiết bị trước khi sự cố xảy ra; dữ liệu phụ tải có thể hỗ trợ dự báo nhu cầu điện chính xác hơn; thông tin tiêu thụ có thể giúp khách hàng chủ động điều chỉnh cách sử dụng điện; những công việc lặp lại có thể từng bước được tự động hóa để người lao động tập trung nhiều hơn vào những nhiệm vụ cần chuyên môn và khả năng ra quyết định.

Đó cũng chính là điểm cho thấy Nghị quyết 57-NQ/TW đang được cụ thể hóa từ những chủ trương lớn thành những thay đổi có thể nhìn thấy trong thực tiễn.

Với EVNHANOI, chuyển đổi số không phải là đích đến của riêng một hệ thống phần mềm hay một dự án công nghệ. Đó là quá trình liên tục đổi mới phương thức làm việc, khai thác tốt hơn dữ liệu và công nghệ để giải quyết những bài toán thực tế của một hệ thống điện đô thị có quy mô lớn, yêu cầu cao về độ an toàn, ổn định và chất lượng phục vụ.

Ứng dụng UAV kiểm tra đường dây lưới điện

Từ một ca trực được hỗ trợ bởi dữ liệu, một thao tác được thực hiện từ xa, một tuyến đường dây được kiểm tra bằng UAV, đến một khách hàng có thể chủ động theo dõi việc sử dụng điện trên điện thoại - chính những câu chuyện cụ thể ấy đang tạo nên diện mạo của chuyển đổi số tại EVNHANOI.

Và khi những thay đổi nhỏ trong từng vị trí công việc được kết nối với nhau, chuyển đổi số sẽ không còn chỉ là một chủ trương hay một khái niệm công nghệ, mà trở thành một phần của hoạt động hàng ngày, góp phần xây dựng hệ thống điện Thủ đô an toàn hơn, thông minh hơn, hiệu quả hơn và phục vụ khách hàng ngày càng tốt hơn.