Theo thông tin tác giả cung cấp, cuốn sách có tên đầy đủ là “Ứng dụng AI trong ngành Điện lực – Cẩm nang toàn diện từ tư duy, công cụ đến ứng dụng thực tiễn trong ngành Điện” và dự kiến được Nhà sách Bella liên kết cùng Nhà xuất bản Đồng Nai xuất bản vào tháng 11/2026. Cuốn sách dự kiến có dung lượng khoảng 550 trang, gồm 5 phần, 17 chương và các phụ lục đính kèm.

Bài toán từ thực tế

Chia sẻ về lý do thực hiện cuốn sách, tác giả Nguyễn Văn Lượng cho rằng các tài liệu AI hiện nay thường thiên về công nghệ; trong khi tài liệu ngành Điện chủ yếu tập trung vào nghiệp vụ truyền thống. Các tài liệu hướng dẫn sử dụng công cụ AI phổ biến cũng chưa đề cập đầy đủ về công việc, bối cảnh, dữ liệu, yêu cầu an toàn và trách nhiệm rất đặc thù của ngành Điện Việt Nam.

Khoảng trống đó đặt ra nhiều câu hỏi cho các cá nhân và đơn vị khi tiếp cận AI: ứng dụng AI cho công việc gì, bài toán nào nên ưu tiên, cần chuẩn bị dữ liệu gì, dữ liệu cần phân loại và bảo mật như thế nào, có thể giao cho AI đến mức nào, kiểm chứng ra sao và làm thế nào để đo được hiệu quả đầu tư AI?

Điểm mà cuốn sách muốn gợi mở không phải là đưa AI vào mọi nơi, mà là nhìn lại từng công việc trong chuỗi giá trị ngành Điện để nhận ra nơi công nghệ có thể hỗ trợ con người làm nhanh hơn, phân tích dữ liệu rõ hơn, phát hiện vấn đề sớm hơn hoặc giảm bớt những thao tác lặp lại. Từ đó, ứng dụng AI được đặt trong từng công việc cụ thể của ngành điện thay vì chỉ được sử dụng như một công cụ hỏi - đáp.

Ở cấp độ cá nhân, nhiều người đã chủ động sử dụng các công cụ AI để hỗ trợ tra cứu, tổng hợp tài liệu, soạn thảo, phân tích dữ liệu và xử lý công việc hằng ngày. Tuy nhiên, việc ứng dụng hiện vẫn chủ yếu mang tính riêng lẻ, tự phát và phụ thuộc vào năng lực của từng người. Hoạt động này chưa thực sự được đặt trong một chiến lược, quy trình và cơ chế quản trị thống nhất của đơn vị. Vì vậy, hiệu quả đạt được chưa đồng đều, kinh nghiệm khó chia sẻ và nhân rộng. Đồng thời, việc ứng dụng còn tiềm ẩn rủi ro về độ chính xác, bảo mật dữ liệu và trách nhiệm kiểm chứng kết quả.

Tác giả Nguyễn Văn Lượng. Nguồn: NVCC

“Cuốn sách này là một dự án đặc biệt tâm huyết, đồng thời là công trình tôi dành nhiều thời gian, công sức và sự đầu tư chuyên môn nhất so với 18 ấn phẩm về sách AI đã phát hành trước đây”, tác giả chia sẻ.

Ông cho biết, thách thức lớn nhất khi hoàn thiện cuốn sách không chỉ nằm ở khối lượng nội dung, mà còn ở yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ AI với kiến thức chuyên ngành, quy trình nghiệp vụ, an toàn, bảo mật và những đặc thù riêng của ngành Điện.

Con người giữ trách nhiệm cuối cùng

Theo tác giả, đặc thù của ngành Điện đòi hỏi sự thận trọng khi ứng dụng AI. Sai sót trong tính toán kỹ thuật, bảo vệ rơ le, phương thức vận hành hay quyết định điều độ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn và hoạt động của hệ thống. Vì vậy, việc lựa chọn ứng dụng cần xuất phát từ yêu cầu thực tế của từng nghiệp vụ trong phạm vi kiểm soát.

Tác giả cũng lưu ý, không phải công việc nào cũng cần AI, dữ liệu nào cũng được phép đưa vào công cụ AI hay quyết định nào cũng có thể giao cho công nghệ. Người sử dụng cần hiểu giới hạn của công cụ và xác định những khâu phải có sự kiểm tra, giám sát của người có chuyên môn.

Cụ thể, dự báo của AI cần được đánh giá sai số; những bất thường do AI phát hiện cần được chuyên gia xác minh; phương án đề xuất phải được kiểm chứng bằng dữ liệu, quy trình và các công cụ tính toán chuyên ngành phù hợp. Đối với những nghiệp vụ ảnh hưởng đến an toàn, vận hành, pháp lý và lợi ích của khách hàng, trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về người có thẩm quyền.

“AI hỗ trợ chuyên gia điện lực mạnh hơn, nhanh hơn và có thêm dữ liệu để ra quyết định chính xác hơn; AI không thay thế trách nhiệm chuyên môn của chuyên gia”, tác giả nêu quan điểm được sử dụng xuyên suốt trong cuốn sách.

Bìa dự kiến sách “Ứng dụng AI trong ngành Điện lực”- tác giả Nguyễn Văn Lượng. Nguồn: NVCC

Xây dựng năng lực ứng dụng AI

Theo tác giả, các mô hình và công cụ AI sẽ liên tục thay đổi. Do đó, bên cạnh kỹ năng sử dụng, người làm điện cần có nền tảng kiến thức phù hợp để chủ động đánh giá, lựa chọn và thích ứng với công nghệ mới.

Thay vì chỉ hướng dẫn thao tác với từng công cụ, trong bản thảo, tác giả kết nối kiến thức nền tảng về AI với các bài toán trong đầu tư xây dựng, sản xuất, vận hành, kinh doanh điện và quản trị doanh nghiệp. Một số công cụ AI tạo sinh phổ biến được giới thiệu gắn với những tình huống liên quan trực tiếp đến ngành Điện.

“Thông qua cuốn sách, tôi mong muốn giúp cán bộ và kỹ sư ngành Điện hiểu đúng về AI, nhận diện được cơ hội ứng dụng, lựa chọn đúng bài toán, sử dụng công cụ phù hợp và biết cách kiểm chứng kết quả trước khi đưa vào công việc”, ông Nguyễn Văn Lượng chia sẻ.

Ở cấp độ tổ chức, theo tác giả, cuốn sách cung cấp một khung tham khảo thực tiễn để các đơn vị xây dựng chiến lược, quản trị dữ liệu, kiểm soát rủi ro và triển khai AI theo lộ trình phù hợp.

Theo định hướng của tác giả, “Ứng dụng AI trong ngành Điện lực” hướng tới đưa AI trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả, an toàn và đáng tin cậy. Qua đó, góp phần nâng cao năng suất lao động, chất lượng công việc, mức độ tuân thủ và hiệu quả quản trị – điều hành, thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong ngành Điện Việt Nam. Cuốn sách cũng hướng người đọc nhìn AI như một năng lực có thể được xây dựng từng bước trong toàn ngành, từ cá nhân đến đơn vị, và từ những công việc hỗ trợ đơn giản đến các bài toán chuyên môn phù hợp.