Mở dư địa tiết kiệm năng lượng nhiệt

Trong tiến trình chuyển đổi xanh, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đang trở thành một trong những yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp sản xuất. Đặc biệt, các ngành sử dụng nhiều năng lượng nhiệt, dư địa tiết kiệm vẫn còn đáng kể. Để khai thác hiệu quả dư địa này, doanh nghiệp cần tối ưu vận hành, từng bước đổi mới công nghệ, chuyển đổi nhiên liệu và nâng cao năng lực quản lý năng lượng.

Chia sẻ tại chương trình “Chuyên gia chia sẻ” do Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (VNEEP) thực hiện, TS. Trần Văn Lượng, Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật nhiệt Việt Nam cho rằng, chuyển đổi xanh không chỉ còn là xu hướng nữa mà đã trở thành hiện hữu. “Công nghệ nhiệt luôn tồn tại và có mặt trong hầu hết các dây chuyền sản xuất. Tùy theo mức độ công nghệ, năng lượng nhiệt sử dụng trong sản xuất công nghiệp có thể chiếm khoảng 50-70% tổng năng lượng mà doanh nghiệp cần cho hoạt động sản xuất”, TS. Lượng nhấn mạnh.

Trên thực tế, qua các báo cáo kiểm toán năng lượng trong nhiều năm và quá trình theo dõi hoạt động của doanh nghiệp, có thể thấy nhiều thiết bị, công nghệ đã được đầu tư và vận hành trong thời gian dài. Đồng thời, vẫn còn những hạn chế về cơ chế cũng như trình độ quản lý, vận hành các hệ thống nhiệt trong sản xuất công nghiệp.

“Từ thực tế đó, tôi cho rằng, hiện vẫn còn khoảng 10-20% dư địa để tối ưu, tiết kiệm năng lượng nhiệt thông qua cải tiến công nghệ và nâng cao hiệu quả vận hành. Mức độ cụ thể sẽ tùy thuộc vào từng ngành, từng lĩnh vực”, TS. Lượng chỉ ra.

Theo đại diện Hội Khoa học kỹ thuật nhiệt Việt Nam, một số ngành còn dư địa tương đối lớn như thép, xi măng, hóa chất, thực phẩm và một số ngành công nghiệp nhẹ khác. Đây là những lĩnh vực vẫn còn nhiều cơ hội để cải tiến công nghệ, tối ưu hệ thống nhiệt. “Đây là cơ hội tốt để các doanh nghiệp từng bước cải tiến công nghệ, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong sản xuất”, TS. Lượng nhận định.

Đánh giá về những nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp vẫn chưa khai thác hết tiềm năng tiết kiệm năng lượng, lãnh đạo Hội Khoa học kỹ thuật nhiệt Việt Nam cho biết, về nguyên nhân chủ quan, trước hết nhiều doanh nghiệp chưa thực sự nhận thức đầy đủ đâu là động lực và cơ hội để xây dựng thương hiệu trên cơ sở giải quyết bài toán sử dụng năng lượng hiệu quả. Ngoài ra, phần lớn các hệ thống cung cấp nhiệt, từ lò hơi cho tới các hệ thống lạnh, đều có chi phí đầu tư lớn và nhiều hệ thống đã được đầu tư, vận hành trong thời gian dài. Đồng thời, đội ngũ quản lý, vận hành các hệ thống nhiệt tại doanh nghiệp hiện cũng còn những hạn chế nhất định.

Trên thực tế, phần lớn doanh nghiệp khi đầu tư thường tập trung vào mở rộng sản xuất, trong khi chưa dành sự quan tâm tương xứng cho đầu tư nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Việc quan tâm đến hiệu quả năng lượng vì vậy vẫn còn hạn chế.

Bên cạnh đó, bản thân doanh nghiệp cũng chưa thực sự chịu nhiều áp lực từ bên ngoài, từ phía khách hàng cũng như từ cơ quan quản lý nhà nước. Đây là một trong những nguyên nhân khiến một bộ phận doanh nghiệp vẫn còn chần chừ trong việc giải quyết bài toán tiết kiệm năng lượng. “Chúng ta cũng chưa có những cơ chế, chính sách và chế tài đủ mạnh để tạo động lực, cũng như áp lực cần thiết đối với doanh nghiệp trong việc thúc đẩy chuyển đổi sang công nghệ mới, công nghệ tiên tiến có hiệu suất sử dụng năng lượng cao hơn”, TS. Lượng cho hay.

Thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ

Chia sẻ về những xu hướng công nghệ nổi bật mà doanh nghiệp Việt Nam nên quan tâm trong giai đoạn tới, đại diện Hội Khoa học kỹ thuật nhiệt Việt Nam cho rằng, đối với các cơ hội cũng như giải pháp tiết kiệm năng lượng mang tính cải tiến, cải tạo với chi phí thấp nhưng đem lại hiệu quả cao, hiện chúng ta đã có khá nhiều tài liệu hướng dẫn, đồng thời cũng có nhiều sổ tay về các giải pháp kỹ thuật để doanh nghiệp tham khảo. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp hoàn toàn có thể chủ động áp dụng những giải pháp phù hợp để giảm chi phí năng lượng của mình. “Tuy nhiên, trong xu thế hiện nay, tôi cho rằng một hướng đi đáng chú ý hơn là chuyển đổi công nghệ cấp nhiệt từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng nhiên liệu sinh khối, các nguồn nhiên liệu có mức phát thải thấp hơn, đồng thời kết hợp với tích hợp năng lượng tái tạo, đầu tư điện mặt trời”, TS. Lượng bày tỏ.

Theo TS. Lượng, đây là hướng đi có thể giải quyết vấn đề một cách căn cơ hơn. Không chỉ đơn thuần là giải pháp tiết kiệm năng lượng, việc chuyển đổi công nghệ như vậy còn có thể tạo ra bước nhảy về công nghệ và thay đổi hình ảnh của doanh nghiệp trong quá trình hướng tới xây dựng doanh nghiệp xanh, phát triển bền vững. “Đây là một trong những hướng công nghệ có khả năng tạo ra sự thay đổi căn bản, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, vừa giúp doanh nghiệp từng bước xây dựng hình ảnh sản xuất xanh và phát triển bền vững”, TS. Lượng đánh giá.

Cũng theo đại diện Hội Khoa học kỹ thuật nhiệt Việt Nam, để thúc đẩy doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, ứng dụng các công nghệ nhiệt hiện đại, cần có những giải pháp cụ thể, thiết thực nhằm tháo gỡ các rào cản mà doanh nghiệp đang gặp phải.

Thứ nhất, cơ chế tài chính phù hợp. Đây là yếu tố rất quan trọng để hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ. Nhà nước có thể tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận các quỹ xanh, nguồn vốn ưu đãi, đồng thời nghiên cứu chính sách giảm thuế và các hình thức hỗ trợ tài chính phù hợp đối với những dự án đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải.

Thứ hai, cơ quan quản lý nhà nước cần hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn đối với các thiết bị sử dụng nhiệt. Cùng với đó là nâng cao năng lực cho các đơn vị tư vấn, bởi doanh nghiệp cần những tổ chức tư vấn đủ năng lực, có độ tin cậy cao để hỗ trợ đánh giá hiện trạng, lựa chọn công nghệ và xây dựng phương án chuyển đổi phù hợp. “Một vấn đề khác cũng rất quan trọng là nâng cao năng lực cho chính đội ngũ của doanh nghiệp. Cần có các chương trình đào tạo về quản trị, quản lý và sử dụng năng lượng hiệu quả, qua đó giúp doanh nghiệp chủ động nhận diện tiềm năng tiết kiệm năng lượng, lựa chọn công nghệ phù hợp và tổ chức vận hành hệ thống hiệu quả hơn”, TS. Lượng phân tích.

Đặc biệt, cần có cơ chế, chính sách đủ mạnh để tạo động lực cho doanh nghiệp từng bước thực hiện chuyển đổi xanh. Quá trình này không chỉ dừng lại ở đổi mới thiết bị, công nghệ mà cần tiến tới chuyển đổi nguồn nhiên liệu, từng bước thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng các nguồn nhiên liệu sạch, ít phát thải hoặc không phát thải.

Về phía Hội Khoa học kỹ thuật nhiệt Việt Nam, theo TS. Lượng, với vai trò là một hội khoa học kỹ thuật chuyên ngành sâu trong lĩnh vực nhiệt, thời gian qua, Hội đã tập trung triển khai nhiều hoạt động nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là nghiên cứu, xây dựng, đề xuất các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật để trình cơ quan quản lý nhà nước xem xét, ban hành. TS. Lượng thông tin, việc hoàn thiện hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn vừa góp phần tạo điều kiện cho ngành sản xuất thiết bị năng lượng trong nước phát triển, vừa tạo cơ sở để doanh nghiệp lựa chọn những thiết bị có chất lượng, phù hợp với nhu cầu và mang lại hiệu quả cao trong quá trình sử dụng.

Bên cạnh đó, Hội thường xuyên tổ chức các hội thảo, hội nghị và hoạt động kết nối giữa doanh nghiệp cung cấp thiết bị với các doanh nghiệp sử dụng thiết bị nhiệt. Qua những hoạt động này, doanh nghiệp có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với các nhà cung cấp, tìm hiểu những sản phẩm, giải pháp và công nghệ nhiệt tiên tiến, có độ tin cậy cao, qua đó từng bước tiếp cận với trình độ công nghệ trên thế giới.

Cùng với hoạt động kết nối, Hội cũng triển khai các dịch vụ tư vấn về giải pháp tiết kiệm năng lượng, hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện tiềm năng tiết kiệm năng lượng, cơ hội cải tiến thiết bị và tối ưu toàn bộ hệ thống tiêu thụ nhiệt. “Chúng tôi cũng tăng cường kết nối, đưa ra các khuyến cáo và hướng dẫn cách thức triển khai những giải pháp phù hợp, qua đó hỗ trợ hội viên và doanh nghiệp từng bước nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, ứng dụng các công nghệ nhiệt tiên tiến vào hoạt động sản xuất”, TS. Lượng nhấn mạnh.