Khảo sát trước khi cải tạo

Theo TS. Trương Văn Trương, Trưởng khoa Điện – Điện tử, Đại học Duy Tân (Đà Nẵng), việc khảo sát trước hết cần xác định vị trí tủ điện chính so với đỉnh lũ cao nhất từng ghi nhận tại khu vực. Các thiết bị đóng cắt, bảo vệ cần được kiểm tra để phát hiện tình trạng kẹt cơ khí, oxy hóa tiếp điểm hoặc suy giảm khả năng cách điện do môi trường ẩm.

TS. Trương Văn Trương, Trưởng khoa Điện – Điện tử, Đại học Duy Tân (Đà Nẵng). Nguồn: NVCC

Đối với đường dây, cần chú ý các ống luồn dây điện chạy dưới nền nhà hoặc sát chân móng. Đây là những vị trí dễ bị nước, bùn xâm nhập và đọng lại. Đơn vị thi công cần kiểm tra tình trạng này để đánh giá phương án loại bỏ đường điện ngầm tầng trệt, chuyển sang đi nổi trong ống hoặc máng bảo vệ trên cao.

Gia đình cần thống kê toàn bộ ổ cắm, công tắc đặt dưới độ cao 1,5m, đối chiếu với mức ngập thực tế để xác định vị trí cần cải tạo. Với hệ thống tiếp địa, cần sử dụng thiết bị đo kiểm điện trở và kiểm tra các mối liên kết, bởi bùn, nước phèn có thể đẩy nhanh quá trình ăn mòn cọc tiếp địa và dây dẫn.

Bên cạnh hiện trạng hệ thống điện, cần xác định những thiết bị thiết yếu khi gia đình bị cô lập, như đèn chiếu sáng khẩn cấp, máy bơm thoát nước và thiết bị liên lạc. Đây là cơ sở để tính toán đường cấp điện ưu tiên, bố trí dây dẫn và điểm sử dụng điện tại cao độ an toàn.

Ba hạng mục nên ưu tiên

Theo TS. Trương, thứ tự cải tạo cần dựa trên ba yếu tố: nguy cơ người dân tiếp xúc với điện khi ngập; khả năng cô lập khu vực xảy ra sự cố; chi phí và hiệu quả của từng hạng mục.

Theo chuyên gia, hạng mục cần ưu tiên là lắp tại tủ điện tổng thiết bị RCBO có chức năng bảo vệ quá tải, ngắn mạch và chống dòng rò – hiện tượng dòng điện thoát ra ngoài đường dẫn điện bình thường, có thể truyền qua vỏ thiết bị, nước hoặc cơ thể người, gây điện giật. Hạng mục này được ưu tiên thực hiện trước vì thời gian thi công ngắn, chi phí thấp và giúp bổ sung khả năng bảo vệ cho hệ thống điện.

Tiếp theo là vô hiệu hóa vĩnh viễn hệ thống điện âm nền và các ổ cắm sát chân tường. Nước ngấm vào nền, móng có thể ảnh hưởng lâu dài đến các đường ống luồn dây tại những vị trí này. Khi cải tạo, cần xử lý cả đường cấp điện liên quan, chuyển hướng đi dây phù hợp với điều kiện ngập.

Cuối cùng là nâng cấp đường điện ưu tiên cho các thiết bị thiết yếu như máy bơm nước, tủ lạnh và thiết bị liên lạc. Đường điện này cần được thiết kế độc lập, đi trên cao và gắn với phương án bố trí thiết bị tại vị trí an toàn.

Cảnh giác nguy cơ mất an toàn điện khi ngập lụt. Nguồn: Internet

Phân vùng theo chiều cao

Theo chuyên gia khuyến cáo, việc bố trí lại hệ thống điện cần căn cứ vào mức ngập thực tế và tuân theo nguyên tắc phân vùng theo chiều cao.

Với nhà cấp bốn, các ổ cắm, thiết bị đặt thấp và hệ thống điện sân vườn cần được phân thành những nhánh riêng để có thể chủ động ngắt điện khu vực có nguy cơ ngập.

Trong nhà, cần phân chia nhánh điện theo chức năng, gồm nhánh chiếu sáng, nhánh ổ cắm sinh hoạt và nhánh cấp cho thiết bị thiết yếu, bảo đảm có thể đóng cắt độc lập. Với tủ điện, chuyên gia khuyến nghị đáy tủ cao hơn đỉnh lũ lịch sử tối thiểu 0,5m.

Dây dẫn cấp điện cần đi trên trần rồi thả xuống công tắc, ổ cắm, không đi ngầm dưới nền rồi dẫn ngược lên. Cách bố trí này giúp hạn chế phần đường dây nằm trong vùng có nguy cơ ngập và thuận tiện hơn khi kiểm tra, xử lý.

Riêng đối với nhà cao tầng, cần chú ý thêm việc tách biệt hệ thống điện giữa các tầng. Phần điện tại sân vườn, tầng hầm và tầng trệt cần được bố trí thành một hoặc một số nhánh riêng, không đấu nối tiếp hoặc đi chung cáp với tầng trên. Toàn bộ phần điện tầng trệt được cấp qua một aptomat tổng phụ để có thể chủ động cô lập khi cần thiết.

Tủ điện chính nên được chuyển lên tầng 2 hoặc vị trí không bị ngập theo phương án khảo sát.

Với gia đình dự kiến sử dụng máy phát điện hoặc pin lưu trữ khi mất điện lưới, cần thiết kế sẵn bộ chuyển mạch cách ly và điểm đấu nối phù hợp. Mục đích là ngăn nguồn điện dự phòng phát ngược ra lưới, gây nguy hiểm cho người đang sửa chữa hệ thống điện.

Người sử dụng cũng cần hiểu rõ giới hạn của thiết bị bảo vệ. Aptomat thông thường (MCB) bảo vệ quá tải, ngắn mạch, không thay thế chức năng bảo vệ chống dòng rò. Dòng điện rò qua nước có thể gây nguy hiểm cho con người nhưng để aptomat tự động ngắt điện.

RCBO có khả năng phát hiện dòng rò và ngắt điện, song nước, bùn xâm nhập có thể làm cơ cấu bên trong bị kẹt, gỉ sét, khiến thiết bị không hoạt động đúng khi xảy ra sự cố. Theo chuyên gia, RCBO đã bị ngập nước cần phải được thay thế.

Kiểm tra trước khi đưa vào sử dụng

Theo TS. Trương Văn Trương, sau khi cải tạo hệ thống điện, gia đình cần yêu cầu đơn vị thi công kiểm tra chức năng của các thiết bị bảo vệ trước khi bàn giao.

Đối với RCBO bảo vệ khu vực có nguy cơ ngập, việc kiểm tra không chỉ dừng ở thao tác đóng, ngắt bằng tay. Cần thử bằng nút “Test”, ký hiệu T, trên từng thiết bị; đồng thời sử dụng thiết bị chuyên dụng tạo dòng rò giả lập để kiểm tra khả năng và thời gian ngắt điện.

Với các thiết bị đóng cắt dùng để cô lập tầng trệt, đơn vị thi công cần kiểm tra, xác nhận việc ngắt cả dây pha và dây trung tính, bảo đảm khu vực này được cách ly khỏi nguồn điện khi thao tác ngắt.

Tủ điện cần được dán nhãn chống nước, ghi rõ chức năng của từng aptomat để người sử dụng dễ nhận biết, chẳng hạn “Ngắt khi lụt – Ổ cắm tầng trệt”. Nhánh cấp điện cho máy bơm thoát nước cũng cần được ghi nhãn riêng và hướng dẫn rõ điều kiện sử dụng.