Có nguồn tín dụng xanh, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn áp dụng các dự án giúp sử dụng hiệu quả năng lượng. (Ảnh minh họa: PV)

Chiếm gần 4,2% tổng dư nợ toàn nền kinh tế

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng và thực hiện cam kết giảm phát thải, nhu cầu vốn cho các dự án năng lượng tái tạo tại Việt Nam đang tăng nhanh. Tuy nhiên, thực tế cho thấy dòng vốn tín dụng xanh - kênh tài chính quan trọng cho lĩnh vực này, vẫn chưa được khai thác hết tiềm năng.

Theo bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam), tín dụng đối với các lĩnh vực xanh tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Tính đến cuối năm 2025, dư nợ tín dụng xanh đạt gần 780.000 tỷ đồng, tăng 14,62% so với năm trước và chiếm khoảng 4,19% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Có thể thấy, thị trường tài chính xanh tại Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn phát triển ban đầu. Các công cụ như trái phiếu xanh, tín dụng xanh dù đã được triển khai nhưng quy mô còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, dư nợ tín dụng xanh mới chiếm gần 4,2% tổng dư nợ toàn nền kinh tế là quá thấp, điều này cho thấy dòng vốn cho các dự án năng lượng xanh, các dự án cải tạo hiệu quả sử dụng năng lượng còn ít. Trong khi đó, hiện nhiều doanh nghiệp có nhu cầu khá lớn về vốn cho các dự án xanh, dự án cải thiện hiệu quả năng lượng.

“Các dự án năng lượng xanh, cải thiện hiệu quả việc sử dụng máy móc, thiết bị mang lại lợi ích rõ ràng về môi trường và dài hạn về kinh tế, nhưng lại thiếu vốn để triển khai. Vì vậy, cần có cơ chế tài chính phù hợp để khơi thông nguồn lực cho lĩnh vực này” - chuyên gia kinh tế, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Thị trường Tài chính và Bất động sản Toàn Cầu Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh.

Trong khi đó, tại các tổ chức tín dụng, tín dụng xanh đang dần được mở rộng, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và sản xuất sạch hơn. Nhiều ngân hàng đã xây dựng danh mục cho vay xanh, ưu tiên các dự án thân thiện môi trường.

Đại diện một ngân hàng thương mại cho biết, các khoản vay cho dự án năng lượng tái tạo thường được ưu tiên với lãi suất cạnh tranh, thời hạn dài hơn so với thông thường. Tuy nhiên, quá trình thẩm định cũng chặt chẽ hơn do đặc thù rủi ro của các dự án này.

Mới đây, tại đại hội cổ đông thường niên năm 2026, ông Phạm Hồng Hải, Tổng Giám đốc Ngân hàng Phương Đông (OCB) khẳng định, chiến lược phát triển ngân hàng xanh nói chung và tín dụng xanh nói riêng tiếp tục là một trong những định hướng trọng tâm của OCB.

Theo ông Hải, về tỷ trọng các khoản vay xanh trong tổng dư nợ, OCB hiện định hướng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, bảo đảm tỷ trọng này cao hơn mức bình quân của toàn ngành, trên cơ sở mở rộng ra các lĩnh vực mới là công trình xanh, nông nghiệp bền vững, sử dụng năng lượng hiệu quả... bên cạnh lĩnh vực truyền thống là năng lượng tái tạo.

OCB hiện đang duy trì tỷ lệ danh mục tín dụng xanh ở mức khoảng 9 - 10% tổng dư nợ (tỷ trọng trong năm 2025 là 10,7%), cao hơn đáng kể mặt bằng chung của thị trường và tiếp tục ghi nhận xu hướng tăng trưởng tích cực.

Cần cơ chế tài chính đồng bộ cho tín dụng xanh

Để thúc đẩy tín dụng xanh, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng, các chuyên gia cho rằng cần sớm hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế hỗ trợ. Trong đó, việc phát triển thị trường trái phiếu xanh được xem là giải pháp quan trọng nhằm bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án. “Cần có cơ chế tài chính, đặc biệt là phát triển trái phiếu xanh, để doanh nghiệp có thể huy động nguồn lực triển khai các dự án năng lượng sạch” - chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu đề xuất.

Bên cạnh đó, cần có các chính sách ưu đãi rõ ràng hơn đối với các dự án xanh, từ lãi suất, thuế đến cơ chế bảo lãnh, nhằm giảm rủi ro và khuyến khích các tổ chức tín dụng tham gia mạnh mẽ hơn. Ngoài ra, việc nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong xây dựng dự án, minh bạch thông tin và đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, sử dụng năng lượng hiệu quả cũng là yếu tố quan trọng để tiếp cận nguồn vốn.

Một điểm đáng chú ý là, bên cạnh việc đầu tư vào nguồn năng lượng mới, nhiều chuyên gia cho rằng cần đặc biệt chú trọng đến sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. “Đầu tư cho sử dụng năng lượng hiệu quả có chi phí thấp hơn nhiều so với phát triển nguồn năng lượng mới, nhưng mang lại hiệu quả nhanh. Đây là giải pháp cần được ưu tiên trong bối cảnh hiện nay” - một chuyên gia của Ngân hàng Thế giới phân tích.

Trong khi các nguồn năng lượng tái tạo vẫn chiếm tỷ trọng khiêm tốn do hạn chế về vốn và hạ tầng, việc giảm tiêu hao năng lượng trong sản xuất và tiêu dùng có thể giúp giảm áp lực lên hệ thống năng lượng quốc gia, đồng thời tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp.

Ông Mã Khai Hiền, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển về Tiết kiệm năng lượng cho rằng, nếu việc thành lập Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được triển khai kịp thời và đầy đủ sẽ tạo ra một đòn bẩy rất lớn cho thị trường.

Theo ông Hiền, Quỹ này cần tập trung hỗ trợ các ESCO, hỗ trợ kỹ thuật, bảo lãnh tín dụng và đào tạo nhân lực, qua đó giúp doanh nghiệp tháo gỡ “điểm nghẽn” tài chính - rào cản lớn nhất hiện nay trong triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng. Đồng thời, ông kiến nghị sớm ban hành Nghị định hướng dẫn về Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.