Dù năng lượng sạch được xem là tương lai, nhưng những diễn biến gần đây tại khu vực Trung Đông cũng cho thấy rằng, nền kinh tế toàn cầu vẫn đang duy trì một sự phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch. Khi biến động xảy ra, các quốc gia cũng vẫn phải phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch để đảm bảo an ninh năng lượng, bởi nguồn điện sạch hiện nay chưa đủ sức đáp ứng nhu cầu.

Một minh chứng rõ rệt là tại châu Á, sau khi xung đột Trung Đông bùng phát, nhiều nền kinh tế như Hàn Quốc, Ấn Độ hay Indonesia đã nới lỏng hạn chế và ưu tiên trở lại sử dụng than đá như một giải pháp tạm thời để đảm bảo nguồn cung năng lượng. Trong khi đó, dù điện gió, điện mặt trời vẫn đang tăng tốc, những thách thức về chi phí, công nghệ và hạ tầng cũng đã dần lộ diện rõ. 

Năng lượng xanh phát triển nhanh nhưng vẫn đối mặt nhiều rào cản, trong khi thế giới chưa thể giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch

Từ những cánh đồng điện gió ngoài khơi Na Uy đến các trang trại điện mặt trời ở Bồ Đào Nha, năng lượng tái tạo đang mở rộng nhanh chóng. Tuy nhiên, khác với than, dầu hay khí đốt, các nguồn điện này phụ thuộc nhiều vào thời tiết và thời gian trong ngày. Điều đó đồng nghĩa hệ thống điện không chỉ cần thêm nguồn phát, mà còn phải đầu tư lớn hơn cho lưới truyền tải, nguồn dự phòng và công nghệ lưu trữ để giữ ổn định.

Ông Chris Hocknell - Đồng sáng lập tổ chức Eight Versa cho hay: "Nếu tính đầy đủ chi phí hệ thống, năng lượng tái tạo không hẳn rẻ hơn nhiên liệu hóa thạch. Khi cộng cả chi phí vận hành lưới, dự phòng và đảm bảo ổn định, điện gió thậm chí có thể đắt hơn khí đốt tới khoảng 50% trên mỗi đơn vị năng lượng. Trong khi đó, nhiên liệu hóa thạch vẫn có lợi thế lớn là có thể lưu trữ gần như vô thời hạn, còn điện gió, điện mặt trời thì phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện tự nhiên".

Thực tế này phần nào lý giải vì sao giá năng lượng tại châu Âu vẫn ở mức cao. Khi các chính phủ áp thuế carbon lên nhiên liệu hóa thạch để tạo sân chơi công bằng hơn cho điện sạch, tổng chi phí của toàn hệ thống lại tiếp tục bị đẩy lên.

Không chỉ ở khâu phát điện, nhiên liệu hóa thạch còn hiện diện trong rất nhiều lĩnh vực của nền kinh tế, từ dược phẩm, quần áo cho tới vận tải và công nghiệp nặng. Vì vậy, bài toán chuyển đổi không đơn thuần là thay nguồn điện, mà là thay đổi cả một cấu trúc sản xuất và tiêu dùng đã tồn tại hàng thập kỷ.

Trong bối cảnh đó, điện hạt nhân đang được nhìn nhận lại như một lựa chọn đáng cân nhắc. Dù chi phí đầu tư ban đầu cao, đây vẫn là nguồn điện có ưu thế về độ ổn định và phát thải thấp trong dài hạn.

Ông Chris Hocknell - Đồng sáng lập tổ chức Eight Versa cho hay: "Mỗi công nghệ đều có hạn chế riêng. Nhưng xét tổng thể, điện hạt nhân sau khi hoàn thành có thể vận hành ổn định, chi phí thấp và phát thải carbon thấp. Còn ở thời điểm hiện tại, nhiên liệu hóa thạch vẫn giữ vai trò nền tảng, trong khi năng lượng tái tạo chủ yếu mới đang đáp ứng phần tăng thêm của nhu cầu, chứ chưa thực sự thay thế được phần năng lượng hiện hữu".

Điều đó cho thấy hành trình năng lượng xanh không phải là một bước chuyển đơn giản, mà là một quá trình tái cấu trúc toàn diện hệ thống năng lượng - nơi mỗi lựa chọn đều đi kèm chi phí, giới hạn và những đánh đổi không thể né tránh.