Trong nhịp sống hiện đại, "bận rộn" trong thời gian hạn hẹp gần như đã trở thành trạng thái quen thuộc.

Từ nhân viên văn phòng, sinh viên cho đến phụ huynh có con nhỏ, nhiều người đều than rằng ngày dường như không đủ dài để hoàn thành mọi việc. Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng cảm giác ấy không đơn giản chỉ là do lịch làm việc dày đặc, mà còn liên quan đến một hiện tượng xã hội được gọi là "nghèo thời gian".

Khi con người "nghèo thời gian"

Khái niệm "nghèo thời gian" được các nhà nghiên cứu sử dụng để mô tả cảm giác luôn thiếu thời gian cho những việc quan trọng hoặc những hoạt động mang lại niềm vui. Theo nhà xã hội học Michael Flaherty thuộc Eckerd College (Mỹ), đo lường thời gian chỉ bằng số giờ rảnh trong ngày là chưa đủ để hiểu trải nghiệm thực sự của con người.

Theo ông Flaherty, con người không chỉ "sống trong thời gian" mà còn cảm nhận thời gian theo những cách khác nhau.

Hai người có cùng quỹ thời gian rảnh giống nhau nhưng có thể trải nghiệm hoàn toàn khác. Một người thấy thoải mái, trong khi người kia lại cảm thấy luôn bị đuổi theo bởi công việc.

Các nghiên cứu gần đây cho thấy cảm giác "thiếu thời gian" thường xuất hiện khi con người phải xử lý quá nhiều nhiệm vụ cùng lúc, đặc biệt trong môi trường làm việc hiện đại nơi email, tin nhắn và thông báo điện thoại liên tục chen vào.

Những sự gián đoạn này khiến thời gian bị phân mảnh, làm giảm khả năng tập trung và tạo ra cảm giác mọi thứ đều gấp gáp.

Danh sách công việc dài cũng góp phần tạo nên áp lực thời gian. Ngay cả khi nhiều nhiệm vụ không cần hoàn thành ngay lập tức, việc nhìn thấy hàng loạt việc phải làm vẫn khiến não bộ cảm nhận rằng quỹ thời gian đang bị "bào mòn".

Một yếu tố quan trọng khác là mức độ tự chủ đối với thời gian. Những người cảm thấy mình có quyền quyết định lịch trình, chẳng hạn lựa chọn khi nào làm việc hay nghỉ ngơi, thường ít cảm thấy thiếu thời gian hơn so với những người phải tuân theo lịch trình cứng nhắc do công việc hoặc trách nhiệm áp đặt.

Thời gian rảnh bao nhiêu là đủ?

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Journal of Personality and Social Psychology đã phân tích dữ liệu của hơn 35.000 người tại Mỹ để tìm hiểu mối quan hệ giữa thời gian rảnh và mức độ hạnh phúc. Kết quả cho thấy mức thời gian rảnh tối ưu nằm trong khoảng 2 - 5 giờ mỗi ngày.

Theo các nhà nghiên cứu, khi thời gian rảnh ít hơn 2 giờ, con người dễ cảm thấy căng thẳng và bị áp lực bởi công việc. Nhưng điều bất ngờ là khi thời gian rảnh quá nhiều, mức độ hài lòng với cuộc sống cũng có thể giảm. Điều này xảy ra khi quỹ thời gian lớn không được sử dụng cho các hoạt động có ý nghĩa.

Một khảo sát khác với gần 100.000 người tại Trung Quốc cũng cho thấy nghịch lý thú vị. Hơn một nửa số người cho rằng mình thiếu thời gian thực ra vẫn có khoảng 1,8 giờ rảnh mỗi ngày. Trong khi đó, một phần đáng kể những người có ít thời gian rảnh hơn mức này lại không cảm thấy mình "bận rộn".

Những kết quả này cho thấy cảm giác thiếu thời gian không hoàn toàn phụ thuộc vào số giờ trong ngày, mà còn liên quan đến cách con người sử dụng và đánh giá thời gian của mình.

Các nhà khoa học cho rằng việc liên tục chuyển đổi giữa các nhiệm vụ như vừa làm việc vừa kiểm tra điện thoại khiến não bộ khó duy trì trạng thái tập trung sâu. Điều này khiến công việc mất nhiều thời gian hơn và tạo ra cảm giác rằng thời gian trôi nhanh nhưng hiệu quả lại thấp.

Ngoài ra, sự gia tăng của công nghệ số cũng khiến ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân trở nên mờ nhạt. Nhiều người có thể trả lời email công việc vào buổi tối hoặc kiểm tra tin nhắn công việc ngay trong kỳ nghỉ, khiến cảm giác "luôn bận rộn" kéo dài suốt cả ngày.

Theo các nhà nghiên cứu, để giảm cảm giác "nghèo thời gian", giải pháp không đơn giản là tìm cách kéo dài quỹ thời gian rảnh, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng của thời gian. Điều này có thể đạt được bằng cách giảm các yếu tố gây gián đoạn, tập trung hoàn thành từng nhiệm vụ và dành thời gian cho những hoạt động mang lại ý nghĩa cá nhân.

Nói cách khác, vấn đề của con người hiện đại có thể là không thực sự làm chủ thời gian của mình. Khi cảm giác kiểm soát được khôi phục, ngay cả một ngày vẫn chỉ có 24 giờ cũng có thể trở nên rộng rãi hơn nhiều so với chúng ta tưởng.