Doanh nghiệp trước bài toán năng lượng

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng của Việt Nam tiếp tục tăng nhanh, khu vực công nghiệp hiện đã chiếm gần một nửa tổng mức tiêu thụ năng lượng cuối cùng của cả nước. Tuy nhiên, tại nhiều cơ sở sản xuất, các thiết bị như động cơ điện, nồi hơi, máy nén khí hay hệ thống lạnh công nghiệp vẫn còn lạc hậu, vận hành kém hiệu quả, tiêu tốn nhiều năng lượng và làm suy giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong khi đó, nền kinh tế toàn cầu đang chịu áp lực kép từ biến động giá nhiên liệu, lạm phát chi phí đầu vào và các yêu cầu ngày càng khắt khe về phát thải carbon hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0. Bài toán năng lượng vì thế không còn đơn thuần là vấn đề kỹ thuật, nó đã trở thành vấn đề chiến lược, thậm chí mang tính sống còn đối với mỗi doanh nghiệp sản xuất.

Chi phí năng lượng hiện chiếm trung bình từ 15-30% tổng chi phí vận hành của doanh nghiệp sản xuất. Một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến lãng phí năng lượng là việc sử dụng thiết bị cũ kỹ, chưa được thiết kế tối ưu theo nhu cầu thực tế hoặc vận hành thiếu kiểm soát. Chính vì vậy, giải pháp công nghệ được xem là bước đi quan trọng nhất để doanh nghiệp kiểm soát và giảm tiêu hao năng lượng ngay từ gốc.

Đầu tư vào thiết bị hiệu suất cao không chỉ giúp tiết kiệm chi phí điện năng hàng tháng mà còn nâng cao độ tin cậy của hệ thống, giảm thời gian gián đoạn sản xuất, đồng thời cắt giảm phát thải CO2. Đây không còn là lựa chọn nếu có thể, mà là đòn bẩy chiến lược để doanh nghiệp giảm chi phí, nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng và gia tăng sức cạnh tranh trong một thị trường đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng xanh hóa.

Chia sẻ tại tọa đàm “Nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng của thiết bị” diễn ra mới đây, ông Nguyễn Quốc Hưng, Giám đốc Công ty TNHH Giải pháp tự động hóa và năng lượng Việt Nam (Pasco) đã có những đánh giá chung về bức tranh tổng thể của sử dụng năng lượng trong công nghiệp.

Theo ông Hưng, hiện nay quá trình sử dụng và áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng trong doanh nghiệp công nghiệp đã có những chuyển biến tích cực, nhưng chưa thực sự đồng đều.

“Thời gian gần đây, xu hướng đầu tư và quan tâm đến các chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong khối khách hàng công nghiệp đang gia tăng rõ rệt. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu rà soát lại hệ thống thiết bị, triển khai kiểm toán năng lượng, đầu tư thay thế động cơ hiệu suất cao, cải tạo hệ thống hơi, khí nén, tối ưu hóa hệ thống lạnh và quản lý phụ tải điện”, đại diện Pasco cho biết.

Tuy nhiên, sự triển khai vẫn còn phân hóa giữa các ngành và giữa các nhóm doanh nghiệp có quy mô khác nhau. Các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là những đơn vị tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, có xu hướng chủ động hơn do chịu áp lực về tiêu chuẩn môi trường và yêu cầu giảm phát thải. Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn còn dè dặt, chủ yếu do hạn chế về nguồn lực tài chính và năng lực kỹ thuật.

Tiết kiệm năng lượng là chiến lược dài hạn

Theo các báo cáo gần đây, khu vực công nghiệp chiếm hơn 52,3% tổng tiêu thụ năng lượng của cả nước. Điều đó cho thấy nếu muốn đạt được mục tiêu tiết kiệm năng lượng quốc gia, trọng tâm bắt buộc phải đặt vào khối tiêu thụ lớn này.

Trong nội bộ doanh nghiệp công nghiệp, các cấu phần tiêu thụ năng lượng chính bao gồm điện, hệ thống hơi và nhiệt, khí nén, hệ thống làm lạnh, nước và các dạng năng lượng phụ trợ khác. Về mặt kỹ thuật, các giải pháp tối ưu đã khá đầy đủ từ nâng cấp thiết bị hiệu suất cao, thu hồi nhiệt thải, tự động hóa điều khiển, đến số hóa quản lý năng lượng. Vấn đề không nằm ở chỗ thiếu giải pháp, mà nằm ở khả năng triển khai.

Ông Hưng cho rằng, rào cản lớn nhất hiện nay chính là vốn đầu tư. Nhiều dự án tiết kiệm năng lượng có thời gian hoàn vốn từ 2-5 năm, thậm chí ngắn hơn, nhưng doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn tài chính phù hợp, đặc biệt là nguồn vốn xanh với lãi suất ưu đãi. Đây là điểm nghẽn cần được tháo gỡ nếu muốn thúc đẩy quá trình chuyển đổi nhanh hơn.

“Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng lợi ích của tiết kiệm năng lượng không chỉ dừng ở việc giảm chi phí vận hành. Doanh nghiệp còn đạt được giá trị gia tăng về môi trường thông qua giảm phát thải khí nhà kính, cải thiện hình ảnh thương hiệu và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu”, lãnh đạo Pasco nhận định.

Trong bối cảnh các cơ chế thuế carbon xuyên biên giới, các tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội, quản trị doanh nghiệp) và các chương trình chuyển đổi xanh đang được triển khai mạnh tại nhiều thị trường lớn, việc đầu tư cho tiết kiệm năng lượng thực chất là một khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn.

“Nếu doanh nghiệp triển khai đồng bộ được hai mục tiêu: Hiệu quả kinh tế và hiệu quả môi trường, thì tiết kiệm năng lượng sẽ không còn là chi phí, mà trở thành một chiến lược phát triển bền vững”, ông Hưng nhấn mạnh.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Bộ Công Thương đang là đầu mối trong thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong công nghiệp. Thông qua việc hoàn thiện khung pháp lý, triển khai Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, tăng cường kiểm toán năng lượng và nâng cao nhận thức cho doanh nghiệp, Bộ đã tạo nền tảng quan trọng để các giải pháp tiết kiệm năng lượng đi vào thực tiễn.

Trong bối cảnh yêu cầu giảm cường độ năng lượng và phát thải ngày càng rõ nét, Bộ Công Thương cũng đang tích cực thúc đẩy các cơ chế hỗ trợ kỹ thuật, kết nối nguồn lực tài chính xanh và khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ. Dù vẫn còn những thách thức cần tiếp tục tháo gỡ, đặc biệt trong việc hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, song những bước đi vừa qua cho thấy quyết tâm xây dựng một hệ sinh thái năng lượng hiệu quả, bền vững và phù hợp với xu thế chuyển đổi xanh toàn cầu.