Theo chuyên gia năng lượng và môi trường Đào Nhật Đình, thành viên Hội đồng khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam, mức tiêu thụ điện của điều hòa không chỉ phụ thuộc vào thời gian bật máy hay mức nhiệt độ cài đặt, mà còn chịu tác động lớn từ điều kiện môi trường bên ngoài. 

Có thể hình dung đơn giản: cùng là chạy bộ 3km nhưng nếu bạn chạy trong tiết trời mát mẻ sẽ rất khác so với chạy giữa trưa nắng gắt. 

Đối với máy điều hòa, khi người dùng cài đặt nhiệt độ ở mức thấp trong khi nhiệt độ ngoài trời rất cao, máy phải liên tục vận hành để đưa nhiệt trong phòng ra ngoài, giữ không gian bên trong ở mức nhiệt đã cài đặt.

Trong những ngày nắng nóng, nhiều người có thói quen cài điều hòa xuống 18 độ, 20 độ với mong muốn phòng mát nhanh hơn. Tuy nhiên, mức nhiệt quá thấp khiến điều hòa phải duy trì khoảng cách rất lớn so với nhiệt độ ngoài trời, đồng nghĩa với việc thiết bị phải xử lý mức chênh lệch rất cao. Máy có thể chạy liên tục trong thời gian dài mà chưa đạt được trạng thái ổn định, từ đó làm tăng tiêu thụ điện. 

Ông Đào Nhật Đình - chuyên gia năng lượng và môi trường, Hội đồng Khoa học, Tạp chí Năng lượng Việt Nam. Ảnh: tietkiemnangluong.com.vn

Theo TS Huỳnh Văn Vạn, Khoa Điện - Điện tử, Trường Đại học Tôn Đức Thắng, để kiểm chứng mức tiêu thụ điện của máy điều hòa trong các điều kiện vận hành khác nhau, đơn vị đã xây dựng mô hình đối chứng tiêu thụ điện của máy. Kết quả thí nghiệm cho thấy, khi mức chênh lệch giữa nhiệt độ môi trường và nhiệt độ trong phòng là khoảng 10 độ C, điện năng tiêu thụ của máy tăng khoảng 1,3 lần.

Điều hòa là thiết bị phụ thuộc nhiều vào điều kiện vận hành. Khi phòng bị hấp nhiệt mạnh, cửa đóng không kín, dàn nóng đặt ở nơi nắng chiếu trực tiếp hoặc máy lâu ngày không được vệ sinh, thiết bị sẽ mất nhiều thời gian hơn để làm mát. Khi đó, máy nén phải chạy lâu hơn, chu kỳ nghỉ ngắn hơn, dẫn tới lượng điện tiêu thụ tăng.

Vì vậy, nếu hai gia đình cùng bật điều hòa 8 tiếng mỗi ngày chưa chắc có mức tiêu thụ điện giống nhau. Sự khác biệt có thể đến từ hướng nhà, khả năng cách nhiệt của phòng, vị trí đặt dàn nóng, tình trạng vệ sinh máy, số người trong phòng, số thiết bị tỏa nhiệt và cách cài đặt nhiệt độ.

Chênh lệch giữa nhiệt độ cài đặt trên điều hòa và nhiệt độ môi trường bên ngoài càng lớn, điều hòa càng phải “gồng” nhiều hơn để làm lạnh phòng, bởi vậy điện năng tiêu thụ cũng tăng lên tương ứng. Ảnh: Americanhomewater.com

Bên cạnh đó, dàn nóng điều hòa là thiết bị chịu nhiều ảnh hưởng nhất khi người dùng bật nhiệt độ quá thấp trong thời tiết nắng nóng. Theo ông Đào Nhật Đình, người dùng thường chú ý vệ sinh dàn lạnh bên trong phòng, trong khi dàn nóng mới là bộ phận có ảnh hưởng lớn tới khả năng tản nhiệt và hiệu suất vận hành của điều hòa. 

Dàn nóng có nhiệm vụ thải nhiệt ra môi trường bên ngoài. Lớp bụi bẩn giống như một “tấm áo cản nhiệt”, khiến máy mất nhiều thời gian hơn để làm lạnh phòng. Khi việc thải nhiệt kém hiệu quả, toàn bộ hệ thống phải làm việc nặng hơn để đạt cùng một mức làm mát. Đây là nguyên nhân khiến điều hòa cũ, lâu không vệ sinh thường vừa làm mát kém, vừa tốn điện hơn.

Bởi vậy, dàn lạnh nên được vệ sinh định kỳ khoảng 1-2 lần/năm; riêng dàn nóng nên được vệ sinh 2-3 lần/năm, tùy cường độ sử dụng và điều kiện môi trường xung quanh.

Bên cạnh đó, dàn nóng cũng cần được bố trí tại nơi thông thoáng, có khả năng tản nhiệt tốt và hạn chế phơi trực tiếp dưới nắng. Trường hợp dàn nóng bị đặt trong khoang kín, khu vực bí gió hoặc thông gió kém, hiện tượng “gió quẩn” có thể xảy ra, khiến thiết bị phải làm việc nặng hơn để đạt cùng một mức làm mát. Chuyên gia Đào Nhật Đình cho biết, cách lắp đặt không phù hợp này có thể làm chi phí điện tăng khoảng 10-20%.

Theo Tổng công ty Điện lực TP Hà Nội (EVNHANOI), trong bối cảnh yêu cầu tiết kiệm điện được đặt ra cấp bách hơn trong các tháng cao điểm nắng nóng, người dân cần chủ động sử dụng điều hòa hợp lý, trong đó nên duy trì mức nhiệt từ 26 độ C trở lên và kết hợp sử dụng quạt để tăng lưu thông không khí trong phòng. Cách làm này giúp duy trì cảm giác dễ chịu, đồng thời hạn chế tình trạng điều hòa phải vận hành liên tục ở cường độ cao.

Bên cạnh đó, nên đóng kín cửa khi bật điều hòa; hạn chế để ánh nắng chiếu trực tiếp vào phòng; vệ sinh thiết bị định kỳ; bố trí dàn nóng ở vị trí thông thoáng, tránh nắng gắt; tắt điều hòa khi không cần thiết và kết hợp quạt để tăng hiệu quả làm mát.

Những điều chỉnh này có thể không tạo ra thay đổi ngay trong một ngày, nhưng sẽ có ý nghĩa rõ rệt trong cả mùa nắng nóng. Với từng hộ gia đình, đó là cách kiểm soát chi phí điện sinh hoạt. Với hệ thống điện, việc sử dụng điều hòa hợp lý cũng góp phần giảm áp lực phụ tải trong các khung giờ cao điểm nắng nóng.